Mẹ bầu

Các mốc khám thai quan trọng: Mẹ cần chuẩn bị gì?

Tìm hiểu các mốc khám thai quan trọng từ đầu thai kỳ đến trước sinh, mục tiêu từng lần khám và những việc mẹ bầu nên chuẩn bị trước khi đi khám.

7 phút đọc
Image

Khám thai không chỉ nhằm kiểm tra em bé có phát triển hay không mà còn giúp theo dõi sức khỏe của mẹ, xác định tuổi thai, tư vấn sàng lọc trước sinh và phát hiện sớm những vấn đề cần được theo dõi thêm. Một số giai đoạn của thai kỳ có những đánh giá đặc biệt quan trọng, vì vậy mẹ bầu nên chủ động ghi nhớ các mốc khám thai quan trọng và thực hiện theo lịch hẹn của bác sĩ.

Tuy nhiên, các mốc dưới đây là khung tham khảo chung, không phải lịch khám cố định cho mọi thai phụ. Số lần khám, xét nghiệm hoặc siêu âm có thể thay đổi tùy tuổi thai, tiền sử sản khoa, bệnh lý của mẹ, kết quả sàng lọc và diễn biến thực tế của thai kỳ.

1. Các mốc khám thai quan trọng mẹ bầu cần nhớ

Với thai kỳ diễn tiến bình thường, lịch khám thường được bố trí xuyên suốt cả ba tam cá nguyệt để theo dõi sức khỏe của mẹ, sự phát triển của thai và thực hiện các sàng lọc phù hợp theo từng giai đoạn. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thai phụ được khuyến cáo khám thai khoảng 6–8 lần trong thai kỳ, với các thời điểm tham khảo gồm lần khám sớm sau khi trễ kinh, 11–13 tuần 6 ngày, 18–20 tuần, 24–27 tuần 6 ngày, 28–32 tuần và 36–40 tuần.

Đây là khung dành cho thai kỳ được theo dõi bình thường, không phải lịch cố định áp dụng cho tất cả mẹ bầu. Bác sĩ có thể hẹn khám sớm hơn hoặc thường xuyên hơn nếu mẹ có bệnh nền, mang đa thai, tiền sử sản khoa cần lưu ý hoặc xuất hiện bất thường trong quá trình mang thai.

1.1. Khám thai lần đầu sau khi biết có thai

Sau khi thử thai cho kết quả dương tính hoặc nhận thấy mình có khả năng mang thai, mẹ nên chủ động liên hệ cơ sở sản khoa để được hướng dẫn thời điểm khám phù hợp. Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu lần khám đầu có thể được thực hiện sau khi trễ kinh khoảng 2–3 tuần. Tuy nhiên, mẹ không nên chờ đến mốc này nếu xuất hiện ra máu âm đạo, đau bụng nhiều, đau lệch một bên, choáng, ngất hoặc các triệu chứng bất thường khác.

Ở lần khám đầu, bác sĩ thường hỏi ngày đầu của kỳ kinh cuối, tiền sử mang thai và sinh nở, bệnh lý đang mắc, thuốc hoặc thực phẩm bổ sung đang sử dụng và các triệu chứng hiện tại. Tùy tuổi thai và tình trạng cụ thể, mẹ có thể được khám, làm xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm để đánh giá tình trạng thai kỳ, ước tính tuổi thai và xác định những yếu tố cần theo dõi thêm.

Lần khám này giúp thiết lập những thông tin ban đầu và xây dựng kế hoạch chăm sóc cho các giai đoạn tiếp theo của thai kỳ. Vì vậy, mẹ nên mang theo hồ sơ y tế đang có và trao đổi đầy đủ với bác sĩ về bệnh lý, thuốc đang sử dụng cũng như những vấn đề khiến mình lo lắng.

Khám thai lần đầu giúp bác sĩ đánh giá tình trạng thai kỳ và xác định tuổi thai.
Khám thai lần đầu giúp bác sĩ đánh giá tình trạng thai kỳ và xác định tuổi thai.

Tìm hiểu thêm:
>>> Có thai bao lâu thì nên đi khám lần đầu và cần chuẩn bị gì?
>>> Mấy tuần có tim thai và khi nào cần siêu âm lại?

1.2. Khoảng 11–14 tuần: siêu âm quý I và tư vấn lựa chọn sàng lọc

Khoảng 11–13 tuần 6 ngày là một trong những thời điểm quan trọng của tam cá nguyệt thứ nhất. Siêu âm ở giai đoạn này giúp đánh giá tuổi thai, số lượng thai và một số đặc điểm phát triển sớm của thai. Tùy phương án sàng lọc được lựa chọn, bác sĩ có thể thực hiện hoặc tư vấn đo độ mờ da gáy kết hợp với các xét nghiệm phù hợp.

Các phương pháp như xét nghiệm huyết thanh quý I hoặc cfDNA/NIPT đều là xét nghiệm sàng lọc, nghĩa là giúp ước tính nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể chứ không khẳng định thai nhi có hay không có bất thường. NIPT có thể được thực hiện từ khoảng tuần thứ 10 nên không nhất thiết phải chờ đến lần siêu âm 11–13 tuần 6 ngày.

Mẹ nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn phương pháp sàng lọc phù hợp thay vì tự thực hiện nhiều xét nghiệm sàng lọc cùng lúc. Nếu kết quả cho thấy nguy cơ cao hoặc siêu âm phát hiện dấu hiệu cần lưu ý, bác sĩ có thể tư vấn thêm về siêu âm chuyên sâu, tham vấn di truyền hoặc xét nghiệm chẩn đoán.

Siêu âm quý I giúp đánh giá sự phát triển ban đầu của thai nhi và hỗ trợ sàng lọc bất thường.
Siêu âm quý I giúp đánh giá sự phát triển ban đầu của thai nhi và hỗ trợ sàng lọc bất thường.

Xem thêm: Thai 12 tuần phát triển thế nào và siêu âm kiểm tra những gì?

1.3. Khoảng 18–22 tuần: siêu âm khảo sát hình thái thai

Khoảng 18–22 tuần là thời điểm thường được lựa chọn để thực hiện siêu âm khảo sát hình thái thai. ACOG cho biết siêu âm tiêu chuẩn trong giai đoạn này có thể đánh giá sự phát triển thể chất của thai, khảo sát các cấu trúc chính và phát hiện nhiều bất thường bẩm sinh.

Trong quá trình siêu âm, nhân viên y tế có thể khảo sát các cấu trúc như não, cột sống, tim, thành bụng, chi, vị trí bánh nhau, lượng nước ối và một số đặc điểm phát triển khác. Khả năng quan sát đầy đủ còn phụ thuộc tư thế thai, tuổi thai, đặc điểm cơ thể mẹ và điều kiện kỹ thuật; vì vậy đôi khi bác sĩ có thể hẹn kiểm tra lại một số cấu trúc.

Siêu âm hình thái là một mốc quan trọng nhưng không thể phát hiện được tất cả các bất thường. Mẹ vẫn cần tiếp tục khám thai theo lịch sau khi kết quả siêu âm ở giai đoạn này bình thường.

Siêu âm hình thái thai giúp khảo sát cấu trúc cơ thể và phát hiện một số bất thường của thai nhi.
Siêu âm hình thái thai giúp khảo sát cấu trúc cơ thể và phát hiện một số bất thường của thai nhi.

1.4. Mốc 24–28 tuần: tầm soát đái tháo đường thai kỳ

Khoảng 24–28 tuần là thời điểm chuẩn để tầm soát đái tháo đường thai kỳ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thai phụ thường được thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g trong giai đoạn này. Những người có yếu tố nguy cơ đái tháo đường có thể được đánh giá đường huyết ngay từ lần khám thai đầu tiên; nếu kết quả ban đầu bình thường, vẫn cần được tầm soát lại ở tuần 24–28.

Đối với nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g, thai phụ thường cần nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi xét nghiệm và có thể uống nước lọc. Trong những ngày trước xét nghiệm, không nên tự ý ăn kiêng hoặc thay đổi chế độ ăn quá mức vì có thể ảnh hưởng đến kết quả. Mẹ nên thực hiện đúng hướng dẫn của cơ sở y tế nơi làm xét nghiệm.

Nếu phát hiện đái tháo đường thai kỳ, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp cho mẹ và thai. Việc phát hiện sớm giúp có cơ sở quản lý đường huyết và theo dõi thai kỳ sát hơn trong những tháng tiếp theo.

Đừng bỏ lỡ: Tổng hợp các xét nghiệm thai kỳ quan trọng và thời điểm thực hiện

1.5. Theo dõi quý III từ tuần 28 đến trước sinh

Từ khoảng 28–32 tuần, thai kỳ bước vào giai đoạn cần tiếp tục theo dõi sát sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai. Trong lần khám này, bác sĩ có thể kiểm tra huyết áp, đánh giá các triệu chứng mới, theo dõi sự phát triển và cử động của thai, đồng thời xem lại những kết quả xét nghiệm hoặc vấn đề đã được phát hiện ở các giai đoạn trước.

Tùy tình trạng của từng thai kỳ, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm để đánh giá sự phát triển của thai, lượng nước ối hoặc những yếu tố cần theo dõi khác. Không phải tất cả mẹ bầu đều cần thực hiện cùng một danh sách xét nghiệm hoặc siêu âm ở mốc này.

Mẹ nên tiếp tục khám đúng lịch và chú ý đến những thay đổi bất thường như ra máu âm đạo, đau bụng nhiều, đau đầu kéo dài kèm nhìn mờ, phù xuất hiện đột ngột hoặc thai cử động ít hơn rõ rệt so với bình thường để liên hệ cơ sở y tế kịp thời.

Khám thai trong 3 tháng cuối giúp theo dõi sức khỏe mẹ và sự phát triển của thai nhi
Khám thai trong 3 tháng cuối giúp theo dõi sức khỏe mẹ và sự phát triển của thai nhi

1.6. Từ khoảng 36 tuần đến trước sinh: theo dõi cuối thai kỳ

Từ khoảng tuần 36 đến trước sinh, bác sĩ thường theo dõi mẹ và thai sát hơn để chuẩn bị cho cuộc sinh. Nội dung khám có thể bao gồm đánh giá sức khỏe của mẹ, sự phát triển và cử động của thai, ngôi thai cùng các yếu tố khác liên quan đến kế hoạch sinh. Đây cũng là thời điểm mẹ nên trao đổi rõ về dấu hiệu chuyển dạ, nơi sinh, cách di chuyển và cách liên hệ cơ sở y tế khi cần.

Sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) có thể được thực hiện vào cuối thai kỳ tùy hướng dẫn và điều kiện của cơ sở y tế. ACOG khuyến nghị lấy mẫu âm đạo – trực tràng từ 36 tuần 0 ngày đến 37 tuần 6 ngày đối với phần lớn thai phụ, trong khi hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam nêu sàng lọc GBS khi có điều kiện. Vì vậy, mẹ nên thực hiện theo chỉ định và quy trình của cơ sở sản khoa đang theo dõi thai kỳ thay vì mặc định đây là xét nghiệm bắt buộc trong mọi trường hợp.

Từ tuần 36, mẹ bầu cần tiếp tục khám thai và chuẩn bị cho quá trình sinh nở.
Từ tuần 36, mẹ bầu cần tiếp tục khám thai và chuẩn bị cho quá trình sinh nở.

2. Vì sao cần khám thai đúng các mốc quan trọng?

Khám thai đúng lịch tạo cơ hội để nhân viên y tế theo dõi liên tục sự thay đổi của mẹ và sự phát triển của thai, thay vì chỉ đánh giá tại một thời điểm riêng lẻ. Một số xét nghiệm hoặc siêu âm cũng có khoảng thời gian thực hiện phù hợp hơn để cung cấp thông tin hữu ích cho việc tư vấn và theo dõi.

Chẳng hạn, đánh giá quý I giúp mẹ được tư vấn sớm về sàng lọc trước sinh; siêu âm 18–22 tuần tập trung khảo sát cấu trúc thai; giai đoạn 24–28 tuần thường là thời điểm tầm soát đái tháo đường thai kỳ; còn những lần khám cuối thai kỳ tập trung nhiều hơn vào huyết áp, sự phát triển của thai, tư thế thai và chuẩn bị cho cuộc sinh.

Khám định kỳ cũng giúp mẹ có cơ hội trao đổi những thay đổi về sức khỏe, dinh dưỡng, thuốc đang sử dụng, vận động, thai máy và các vấn đề cần lưu ý theo từng giai đoạn. WHO khuyến nghị mô hình chăm sóc thai nghén có tối thiểu 8 lần tiếp xúc vì việc tăng cơ hội đánh giá, phát hiện nguy cơ và hỗ trợ thai phụ có ý nghĩa đối với chất lượng chăm sóc thai kỳ.

Tuy nhiên, “đúng mốc” không có nghĩa mẹ phải chờ đến đúng tuần đã hẹn nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường. Chăm sóc thai kỳ hiệu quả luôn cần kết hợp lịch khám định kỳ với việc chủ động tìm kiếm hỗ trợ y tế khi có triệu chứng đáng lo.

3. Lịch khám thai có giống nhau ở tất cả mẹ bầu không?

Các mốc trong bài là những thời điểm tham khảo giúp mẹ hình dung những đánh giá quan trọng trong thai kỳ, nhưng lịch khám thực tế cần được điều chỉnh theo tình trạng của từng người. Thai phụ có bệnh nền, đa thai, tiền sử biến chứng sản khoa, huyết áp hoặc đường huyết bất thường, thai phát triển chưa phù hợp hoặc kết quả xét nghiệm cần theo dõi có thể được hẹn khám và kiểm tra thường xuyên hơn.

WHO sử dụng mô hình tối thiểu 8 lần tiếp xúc chăm sóc thai kỳ đối với thai kỳ không biến chứng, trong khi các hướng dẫn hiện nay cũng nhấn mạnh việc cá thể hóa lịch chăm sóc dựa trên nguy cơ và nhu cầu của thai phụ. Vì vậy, số lần khám không quan trọng bằng việc mẹ được thực hiện đầy đủ các đánh giá cần thiết vào thời điểm phù hợp và được theo dõi liên tục trong suốt thai kỳ.

Mẹ cũng không nên chờ đến lịch khám tiếp theo nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường. Ra máu âm đạo, đau bụng nhiều, đau đầu kéo dài kèm nhìn mờ, phù đột ngột, khó thở hoặc sự thay đổi rõ rệt về cử động của thai đều là những tình huống cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá sớm.

Lịch khám thai được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe của từng mẹ bầu.
Lịch khám thai được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe của từng mẹ bầu.

4. Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám thai?

Chuẩn bị trước giúp bác sĩ có đủ thông tin để đánh giá thai kỳ và giúp mẹ tận dụng tốt hơn thời gian của mỗi lần khám. Tùy mốc thai và loại xét nghiệm được chỉ định, mẹ có thể chuẩn bị theo những nội dung sau:

  • Mang hồ sơ thai kỳ: Bao gồm sổ khám thai, kết quả xét nghiệm, siêu âm, đơn thuốc và giấy tờ liên quan từ những lần khám trước, đặc biệt khi mẹ đổi cơ sở khám.
  • Ghi lại thông tin sức khỏe quan trọng: Ở lần khám đầu, nên nhớ ngày đầu của kỳ kinh cuối nếu có thể, tiền sử mang thai – sinh nở, bệnh lý đã hoặc đang điều trị, tiền sử phẫu thuật và những vấn đề sức khỏe đáng chú ý trong gia đình.
  • Chuẩn bị danh sách thuốc đang sử dụng: Ghi đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thảo dược và thực phẩm bổ sung để bác sĩ đánh giá mức độ phù hợp trong thai kỳ. Không tự ý ngừng thuốc đang được kê điều trị chỉ vì biết mình có thai mà chưa trao đổi với bác sĩ.
  • Ghi lại triệu chứng và câu hỏi: Nếu có đau bụng, ra máu, phù, đau đầu, khó thở, thay đổi thai máy hoặc bất kỳ biểu hiện nào khiến mẹ lo lắng, nên ghi lại thời điểm xuất hiện và diễn biến để trao đổi rõ ràng trong buổi khám.
  • Hỏi trước yêu cầu của xét nghiệm: Nếu lần khám có nghiệm pháp đường huyết hoặc xét nghiệm đặc biệt, hãy xác nhận trước có cần nhịn ăn, đến vào giờ cụ thể hay chuẩn bị theo hướng dẫn riêng hay không; không tự ý nhịn ăn nếu chưa được yêu cầu.
  • Theo dõi lịch hẹn tiếp theo: Sau mỗi lần khám, mẹ nên biết mốc tái khám, các xét nghiệm cần thực hiện và tình huống nào cần liên hệ cơ sở y tế sớm hơn dự kiến.
  • Chuẩn bị các vấn đề cần trao đổi về giai đoạn cuối thai kỳ: Khi gần sinh, mẹ có thể hỏi thêm về dấu hiệu chuyển dạ, nơi sinh, cách liên hệ khi có tình huống khẩn cấp và những giấy tờ cần chuẩn bị khi nhập viện.

ACOG cũng khuyến nghị thai phụ cung cấp đầy đủ tiền sử sức khỏe, ngày đầu kỳ kinh cuối và danh sách thuốc, vitamin, thực phẩm bổ sung đang sử dụng trong quá trình chăm sóc trước sinh. Việc chuẩn bị thông tin đầy đủ giúp cuộc trao đổi với nhân viên y tế cụ thể và hiệu quả hơn.

Kết luận

Các mốc khám thai giúp mẹ chủ động hơn trong việc theo dõi thai kỳ, nhưng không nên được hiểu là một danh sách xét nghiệm bắt buộc giống nhau cho tất cả mọi người. Những thời điểm đáng lưu ý gồm lần khám sớm sau khi biết có thai, mốc 11–13 tuần 6 ngày để đánh giá quý I và lựa chọn sàng lọc, khoảng 18–22 tuần để khảo sát hình thái thai, 24–28 tuần để tầm soát đái tháo đường thai kỳ, cùng các lần theo dõi ở khoảng 28–32 tuần và 36–40 tuần.

Một số xét nghiệm như NIPT, sàng lọc GBS hoặc các siêu âm và xét nghiệm bổ sung sẽ phụ thuộc vào tuổi thai, nguy cơ, kết quả đã có và quy trình của cơ sở y tế. Mẹ nên tuân theo lịch hẹn được bác sĩ xây dựng cho thai kỳ của mình và chủ động liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, thay vì chờ đến lần khám định kỳ tiếp theo.

Chia sẻ bài viết

Chủ đề

  • Sau sinh
  • Phục hồi
  • Sức khoẻ mẹ
T

Tác giả

Trần Thảo Vi

Founder & CEO

Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế

- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-

- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center

- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International

- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition

- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.

Bài viết liên quan

Xem tất cả

Cần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?

Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.

Đặt lịch tư vấn