Dinh dưỡng thai kỳ

Mẹ bầu nên uống sữa gì trong thai kỳ để tốt cho thai nhi?

Mẹ bầu nên uống sữa gì trong thai kỳ? Tìm hiểu các loại sữa phù hợp, tiêu chí chọn sữa an toàn và cách điều chỉnh theo từng giai đoạn, thể trạng riêng của mẹ.

18 phút đọc
Image

Sữa là nguồn bổ sung canxi, protein và vitamin D quen thuộc trong thai kỳ, nhưng không phải mẹ bầu nào cũng cần uống cùng một loại sữa với cùng một lượng. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào giai đoạn thai kỳ, khả năng tiêu hóa, khẩu vị và cả tình trạng sức khỏe riêng của từng mẹ.

Bài viết dưới đây giúp mẹ hiểu các loại sữa phổ biến hiện nay, tiêu chí để chọn sữa an toàn và phù hợp, cũng như cách điều chỉnh khi cơ thể có những đặc điểm riêng như không dung nạp lactose, ốm nghén hay tiểu đường thai kỳ.

1. Mẹ bầu nên uống những loại sữa nào?

Trên thị trường hiện có nhiều nhóm sữa khác nhau dành cho phụ nữ mang thai. Mỗi loại có đặc điểm và mức độ phù hợp riêng, tùy vào nhu cầu dinh dưỡng và khả năng dung nạp của mẹ.

1.1. Sữa tươi đã thanh trùng hoặc tiệt trùng

Đây là lựa chọn phổ biến nhất, cung cấp canxi và protein tự nhiên từ sữa bò. Điểm quan trọng mẹ bầu cần lưu ý là chỉ nên uống sữa đã qua thanh trùng (pasteurized) hoặc tiệt trùng (UHT), tuyệt đối tránh sữa tươi nguyên liệu chưa xử lý nhiệt. Sữa chưa thanh trùng có nguy cơ nhiễm Listeria monocytogenes.

Trong thai kỳ, nhiễm Listeria có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho thai nhi ngay cả khi người mẹ chỉ có triệu chứng nhẹ. Vì vậy, mẹ bầu nên chọn sữa và các sản phẩm từ sữa đã được thanh trùng hoặc xử lý nhiệt an toàn. Mẹ có thể chọn sữa nguyên kem, ít béo hay tách béo tùy nhu cầu năng lượng và tình trạng cân nặng của mình.

Mẹ bầu nên chọn sữa tươi đã qua thanh trùng hoặc tiệt trùng để đảm bảo an toàn.
Mẹ bầu nên chọn sữa tươi đã qua thanh trùng hoặc tiệt trùng để đảm bảo an toàn.

1.2. Sữa bầu công thức

Sữa công thức dành cho phụ nữ mang thai thường được bổ sung một số vi chất như axit folic, sắt, canxi hoặc vitamin D. Thành phần và hàm lượng khác nhau giữa các sản phẩm, vì vậy mẹ nên đọc bảng dinh dưỡng và cân đối với chế độ ăn cũng như các sản phẩm bổ sung đang sử dụng.

1.3. Sữa không lactose

Sữa không lactose là sữa bò đã được xử lý để loại bỏ hoặc thủy phân đường lactose, giúp dễ tiêu hóa hơn. Có thể là lựa chọn phù hợp cho mẹ gặp các triệu chứng khó chịu liên quan đến lactose như đầy hơi, đau bụng sau khi uống sữa thông thường, trong khi vẫn muốn giữ nguồn canxi và đạm từ sữa động vật thay vì chuyển hẳn sang sữa thực vật.

Sữa không chứa lactose phù hợp với mẹ bầu dễ đầy hơi, khó tiêu khi uống sữa bò.
Sữa không chứa lactose phù hợp với mẹ bầu dễ đầy hơi, khó tiêu khi uống sữa bò.

1.4. Sữa thực vật tăng cường dưỡng chất

Sữa thực vật tăng cường dưỡng chất bao gồm các loại như sữa đậu nành, sữa hạnh nhân, sữa yến mạch... được bổ sung thêm canxi, vitamin D và đôi khi cả vitamin B12 để tiệm cận giá trị dinh dưỡng của sữa bò. Đây là lựa chọn phù hợp cho mẹ ăn chay, thuần chay, dị ứng đạm sữa bò hoặc không dung nạp lactose.

Mẹ nên ưu tiên loại có ghi rõ "bổ sung canxi/vitamin D" trên nhãn. Sữa thực vật không tăng cường thường cung cấp ít canxi hơn sữa bò; hàm lượng protein cũng khác nhau đáng kể giữa các loại, trong đó sữa đậu nành thường có lượng protein cao hơn nhiều loại sữa hạt khác — đây cũng là lý do USDA MyPlate xếp riêng sữa đậu nành tăng cường vào nhóm sữa, trong khi các loại sữa hạt khác không được xếp tương đương.

2. Mẹ bầu nên dựa vào tiêu chí nào để chọn sữa?

Ngoài việc biết các nhóm sữa hiện có, mẹ bầu cần một bộ tiêu chí cụ thể để chọn được sản phẩm phù hợp với mình trong vô số lựa chọn trên thị trường.

2.1. Đảm bảo sản phẩm an toàn và đã được xử lý phù hợp

Đây là tiêu chí ưu tiên hàng đầu, quan trọng hơn cả thương hiệu hay hương vị. Sữa phải được thanh trùng hoặc tiệt trùng, có bao bì nguyên vẹn, hạn sử dụng rõ ràng và được bảo quản đúng cách (làm lạnh sau khi mở nếu là sữa nước, dùng trong thời gian khuyến nghị trên bao bì). Mẹ nên tránh mọi sản phẩm sữa có dấu hiệu bất thường như mùi lạ, vón cục hoặc bao bì phồng, hở.

2.2. Xem thành phần dinh dưỡng

Mẹ nên kiểm tra hàm lượng canxi, vitamin D và protein ghi trên nhãn để biết một khẩu phần sữa đóng góp bao nhiêu vào nhu cầu hằng ngày. Theo Trường Cao đẳng Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), phụ nữ mang thai từ 19–50 tuổi cần khoảng 1.000 mg canxi/ngày, ở tuổi 14–18 là 1.300 mg/ngày; nhu cầu vitamin D trong thai kỳ là khoảng 600 IU (15 mcg)/ngày.

Một số sữa bầu công thức bổ sung thêm axit folic, sắt, DHA - đây là điểm cộng nhưng không thay thế được viên bổ sung trước sinh (prenatal vitamin) theo chỉ định của bác sĩ.

2.3. Kiểm tra lượng đường và năng lượng

Nên ưu tiên sữa không đường hoặc ít đường, đặc biệt quan trọng nếu mẹ có nguy cơ tiểu đường thai kỳ hoặc đang tăng cân nhanh hơn khuyến nghị. Mẹ nên tránh các loại sữa đặc có đường, sữa hương vị ngọt đậm, và đọc kỹ mức năng lượng (kcal) trên mỗi khẩu phần để cân đối với tổng lượng calo trong ngày.

Mẹ bầu nên ưu tiên sữa không đường hoặc ít đường để hạn chế nguy cơ tăng đường huyết.
Mẹ bầu nên ưu tiên sữa không đường hoặc ít đường để hạn chế nguy cơ tăng đường huyết.

2.4. Chọn loại mẹ bầu có thể uống và tiêu hóa tốt

Không có loại sữa nào "tốt nhất" một cách tuyệt đối cho mọi người - loại sữa phù hợp là loại mẹ có thể uống mà không gây khó chịu. Nếu thường bị đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy sau khi uống sữa, mẹ nên theo dõi loại sữa và lượng đã dùng. Trường hợp các triệu chứng liên quan đến lactose, sữa không lactose có thể là lựa chọn dễ dung nạp hơn. Khẩu vị và khả năng dung nạp thực tế cũng là những yếu tố cần cân nhắc khi lựa chọn.

3. Mẹ bầu 3 tháng đầu có cần chọn loại sữa riêng không?

Về mặt dinh dưỡng, không có một dòng sữa bắt buộc riêng cho 3 tháng đầu thai kỳ. Các tiêu chí an toàn và tiêu chí chọn sữa ở phần trên - đã tiệt trùng, kiểm tra thành phần, lượng đường, khả năng dung nạp - áp dụng xuyên suốt thai kỳ, kể cả trong giai đoạn này.

Tuy nhiên có hai điểm mẹ nên lưu ý hơn trong 3 tháng đầu.

- Thứ nhất, đây là giai đoạn các cơ quan của thai nhi bắt đầu hình thành, nên việc tuyệt đối tránh sữa hoặc sản phẩm sữa chưa qua xử lý nhiệt càng cần được thực hiện nghiêm ngặt.

- Thứ hai, tình trạng ốm nghén phổ biến trong giai đoạn này có thể khiến mẹ khó uống sữa như bình thường. Nếu vậy, mẹ không cần ép bản thân đạt đủ một lượng cố định, mà có thể tạm thời bổ sung canxi và đạm từ các thực phẩm khác dễ dung nạp hơn, rồi quay lại uống sữa đều đặn khi cơ thể thoải mái hơn.

Riêng axit folic - dưỡng chất đặc biệt quan trọng trong giai đoạn này để hỗ trợ ống thần kinh của thai nhi - sữa không phải nguồn cung cấp chính. Theo ACOG, nhu cầu axit folic trong thai kỳ khoảng 600 mcg/ngày, và mẹ nên dùng viên bổ sung trước sinh (prenatal vitamin) chứa ít nhất 400 mcg axit folic, tốt nhất bắt đầu từ trước khi mang thai và trong 12 tuần đầu, kết hợp với chế độ ăn.

4. Mẹ bầu nên uống sữa như thế nào trong chế độ ăn hằng ngày?

Uống đúng loại sữa mới là một nửa vấn đề - cách đưa sữa vào thực đơn hằng ngày cũng ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả bổ sung dinh dưỡng.

4.1. Không dùng sữa để thay thế hoàn toàn bữa ăn

Sữa là nguồn bổ sung dinh dưỡng, không phải bữa ăn chính. Nếu mẹ uống nhiều sữa đến mức no bụng và ăn ít cơm, rau, thịt cá hơn, chế độ ăn trong ngày có thể mất cân đối vì sữa không cung cấp đầy đủ chất xơ, sắt và nhiều dưỡng chất khác. Sữa có thể được dùng như một phần của chế độ ăn hoặc bữa phụ phù hợp, nhưng không nên thường xuyên dùng để thay thế các bữa ăn chính.

4.2. Không cần ép bản thân uống một lượng sữa cố định

Nhu cầu dinh dưỡng cần được tính trên toàn bộ khẩu phần, không chỉ dựa vào số ly sữa uống mỗi ngày. Canxi và protein có thể đến từ sữa, sữa chua, phô mai, thực phẩm tăng cường hoặc các nguồn thực phẩm phù hợp khác. Nếu chế độ ăn hằng ngày đã đa dạng và đủ các nhóm thực phẩm trên, mẹ không cần ép bản thân uống đúng một số ly sữa cố định. Cách chính xác nhất là trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để biết lượng phù hợp với thể trạng riêng của mình.

4.3. Chọn thời điểm uống theo khả năng dung nạp

Không có một thời điểm "chuẩn" duy nhất để uống sữa - điều quan trọng là mẹ cảm thấy dễ chịu. Nếu uống nhiều sữa một lần gây khó chịu, mẹ có thể thử chia thành lượng nhỏ hơn trong ngày; với người không dung nạp lactose, dùng lượng nhỏ cùng bữa ăn có thể giúp dung nạp tốt hơn ở một số trường hợp. Mẹ có triệu chứng trào ngược, ợ nóng nên tránh uống sữa sát giờ đi ngủ.

Chia nhỏ lượng sữa trong ngày giúp hạn chế tình trạng trào ngược khi mang thai.
Chia nhỏ lượng sữa trong ngày giúp hạn chế tình trạng trào ngược khi mang thai.

5. Khi nào mẹ bầu cần lựa chọn sữa theo tình trạng riêng?

Bên cạnh các nguyên tắc chung, một số tình trạng riêng của mẹ bầu sẽ cần điều chỉnh cách chọn sữa để vừa đảm bảo dinh dưỡng, vừa không gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe.

5.1. Khi không dung nạp lactose

Nếu mẹ đã được xác định không dung nạp lactose, có thể điều chỉnh lượng và loại sữa để giảm các triệu chứng khó chịu. Trường hợp thường xuyên đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy sau khi dùng thực phẩm chứa lactose nhưng chưa rõ nguyên nhân, mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế thay vì tự loại bỏ hoàn toàn sữa và các chế phẩm từ sữa khỏi chế độ ăn. Một số lựa chọn có thể cân nhắc:

  • Chuyển sang sữa không lactose hoặc sữa thực vật có tăng cường canxi, vitamin D.
  • Uống lượng nhỏ sữa thường cùng bữa ăn thay vì uống nhiều một lúc, vì lactose thường được dung nạp tốt hơn khi dùng chung với các loại thực phẩm khác.
  • Thử các chế phẩm từ sữa ít lactose hơn như sữa chua có men sống, phô mai cứng, nếu cơ thể dung nạp được.
  • Đảm bảo vẫn đủ canxi từ nguồn khác nếu mẹ hạn chế uống sữa hoàn toàn.

5.2. Khi nghén hoặc nhạy cảm với mùi sữa

Ốm nghén khiến nhiều mẹ bầu không chịu được mùi hoặc vị sữa, kể cả loại từng uống bình thường trước đó. Mẹ không cần cố uống nếu mùi hoặc vị sữa làm tăng cảm giác buồn nôn. Một số cách điều chỉnh:

  • Thử sữa lạnh hoặc để mát thay vì uống ấm, nếu mùi sữa ấm gây khó chịu.
  • Chuyển sang các chế phẩm từ sữa như sữa chua, phô mai nếu dễ ăn hơn uống trực tiếp.
  • Nếu tạm thời không uống được sữa, mẹ có thể lựa chọn các nguồn protein và canxi khác phù hợp với khả năng ăn uống.
Nếu nhạy cảm với mùi sữa khi ốm nghén, mẹ có thể chuyển sang sữa chua hoặc phô mai.
Nếu nhạy cảm với mùi sữa khi ốm nghén, mẹ có thể chuyển sang sữa chua hoặc phô mai.

5.3. Khi cần kiểm soát đường huyết hoặc tăng cân

Với mẹ bầu được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ hoặc tăng cân nhanh hơn khuyến nghị, việc chọn sữa cần chú ý hơn đến lượng đường và năng lượng. Mẹ nên ưu tiên sữa không thêm đường và tính lượng carbohydrate của sữa vào tổng khẩu phần trong bữa chính hoặc bữa phụ. Loại nguyên kem, ít béo hay tách béo cần được lựa chọn dựa trên nhu cầu năng lượng và kế hoạch dinh dưỡng tổng thể, thay vì chỉ dựa vào mục tiêu kiểm soát đường huyết. Một số điều chỉnh khác thường được khuyến nghị:

  • Tránh sữa đặc có đường, sữa hương vị ngọt đậm.
  • Chia khẩu phần sữa thành nhiều lần nhỏ, trải đều trong ngày thay vì uống dồn một lúc.
  • Mẹ nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đang theo dõi thai kỳ, vì mỗi mẹ có ngưỡng đường huyết và nhu cầu năng lượng khác nhau.

5.4. Khi theo chế độ ăn chay hoặc không sử dụng sữa động vật

Với mẹ bầu ăn chay, thuần chay hoặc không dùng sản phẩm từ động vật vì lý do khác, sữa thực vật tăng cường dưỡng chất là lựa chọn thay thế phù hợp. Một số lưu ý:

  • Ưu tiên loại có bổ sung canxi, vitamin D và vitamin B12. Vitamin B12 có tự nhiên chủ yếu trong thực phẩm nguồn gốc động vật; thực phẩm thực vật thông thường không cung cấp B12 tự nhiên, nhưng một số sản phẩm như sữa thực vật có thể được tăng cường B12.
  • Sữa đậu nành thường có hàm lượng đạm gần với sữa bò hơn so với các loại sữa hạt khác.
  • Kết hợp thêm nguồn đạm thực vật khác như đậu, đậu phụ, các loại hạt trong bữa ăn.
  • Mẹ theo chế độ thuần chay cần đặc biệt chú ý B12, đồng thời bảo đảm đủ sắt, i-ốt, vitamin D, canxi, choline và omega-3 theo tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Kết luận

Không có một loại sữa "tốt nhất" áp dụng chung cho tất cả mẹ bầu. Lựa chọn phù hợp là loại sữa đã qua xử lý an toàn, có thành phần dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu thai kỳ, và quan trọng không kém là loại mẹ uống được đều đặn, thoải mái với thể trạng, khẩu vị và tình trạng sức khỏe riêng của mình. Khi có bất kỳ tình trạng đặc biệt nào như không dung nạp lactose, tiểu đường thai kỳ hay ăn chay/thuần chay, việc trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi khẩu phần sữa vẫn là bước nên làm để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Bên cạnh dinh dưỡng, mẹ cũng có thể kết hợp nghỉ ngơi và chăm sóc cơ thể phù hợp trong thai kỳ. Các dịch vụ chăm sóc mẹ bầu tại CARE WITH LOVE tập trung hỗ trợ mẹ thư giãn và chăm sóc cơ thể trong giai đoạn này.

Chia sẻ bài viết

Chủ đề

  • Sau sinh
  • Phục hồi
  • Sức khoẻ mẹ
T

Tác giả

Trần Thảo Vi

Founder & CEO

Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế

- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-

- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center

- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International

- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition

- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.

Bài viết liên quan

Xem tất cả

Cần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?

Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.

Đặt lịch tư vấn