Mẹ bầu

Các xét nghiệm thai kỳ quan trọng được thực hiện khi nào?

Xem các xét nghiệm thai kỳ quan trọng theo từng giai đoạn: xét nghiệm ban đầu, sàng lọc trước sinh, đái tháo đường thai kỳ và GBS cuối thai kỳ.

15 phút đọc
Image

Các xét nghiệm trong thai kỳ không được thực hiện cùng một lúc mà được bố trí theo từng giai đoạn. Ngay từ những lần khám đầu, mẹ có thể được làm các xét nghiệm nền như công thức máu, nhóm máu, Rh và một số xét nghiệm sàng lọc bệnh nhiễm trùng. Trong các giai đoạn tiếp theo, bác sĩ sẽ tư vấn sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể, tầm soát đái tháo đường thai kỳ và những xét nghiệm khác phù hợp với tuổi thai.

Một số xét nghiệm có khoảng thời gian thực hiện tương đối rõ, chẳng hạn sàng lọc lệch bội trong quý I hoặc quý II và tầm soát đái tháo đường thai kỳ ở khoảng 24–28 tuần. Những xét nghiệm khác, bao gồm sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B (GBS), có thể phụ thuộc vào hướng dẫn chuyên môn, điều kiện của cơ sở y tế và tình trạng cụ thể của thai phụ.

Vì vậy, các mốc trong bài nên được xem là khung tham khảo để mẹ hiểu mình có thể được kiểm tra những gì ở từng giai đoạn. Lịch xét nghiệm thực tế vẫn cần dựa trên tuổi thai, sức khỏe của mẹ, kết quả khám – siêu âm và tư vấn của bác sĩ.

1. Các xét nghiệm quan trọng trong giai đoạn đầu thai kỳ

Ngay từ giai đoạn đầu, bác sĩ thường cần một số xét nghiệm nền để đánh giá sức khỏe của mẹ, xác định các yếu tố có thể ảnh hưởng đến thai kỳ và lên kế hoạch theo dõi phù hợp. Theo ACOG, các xét nghiệm thường gặp ở đầu thai kỳ gồm công thức máu, nhóm máu và yếu tố Rh, xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu cùng một số xét nghiệm sàng lọc bệnh nhiễm trùng.

1.1. Công thức máu

Công thức máu là một trong những xét nghiệm nền thường được thực hiện từ giai đoạn đầu thai kỳ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, xét nghiệm huyết đồ hoặc công thức máu ngoại vi có thể được thực hiện trong ba tháng đầu và kiểm tra lại vào khoảng tuần 28.

Xét nghiệm cung cấp các thông tin như hemoglobin, hematocrit, số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Qua đó, bác sĩ có thể phát hiện thiếu máu hoặc những bất thường huyết học cần được đánh giá thêm. Một số thay đổi về kích thước hoặc đặc điểm hồng cầu cũng có thể gợi ý nguy cơ bệnh huyết sắc tố như thalassemia, nhưng cần các xét nghiệm chuyên biệt nếu muốn xác định nguyên nhân.

Tần suất kiểm tra có thể nhiều hơn nếu mẹ đã có thiếu máu, bệnh lý huyết học hoặc kết quả trước đó cần tiếp tục theo dõi.

Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá tình trạng thiếu máu và các chỉ số tế bào máu trong thai kỳ.
Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá tình trạng thiếu máu và các chỉ số tế bào máu trong thai kỳ.

1.2. Xác định nhóm máu ABO, yếu tố Rh và sàng lọc kháng thể khi cần

Nhóm máu ABO và yếu tố Rh(D) nên được xác định từ giai đoạn đầu thai kỳ để bác sĩ có thông tin cần thiết cho việc theo dõi và xử trí trong thai kỳ cũng như khi sinh. Tùy điều kiện của cơ sở y tế, mẹ cũng có thể được xét nghiệm tìm kháng thể bất thường trong máu ở ba tháng đầu.

Kết quả Rh đặc biệt quan trọng đối với thai phụ RhD âm vì bác sĩ cần xác định nguy cơ tạo kháng thể chống lại hồng cầu của thai. Nếu mẹ RhD âm và chưa bị mẫn cảm, bác sĩ sẽ tư vấn kế hoạch dự phòng anti-D vào thời điểm phù hợp, chẳng hạn khoảng tuần 28 hoặc khi xảy ra một số tình huống có nguy cơ tiếp xúc máu mẹ – thai.

Đây là lý do xét nghiệm nhóm máu và Rh thường được thực hiện sớm, thay vì đợi đến gần ngày sinh mới kiểm tra.

Xét nghiệm nhóm máu ABO và Rh giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ bất đồng nhóm máu trong thai kỳ.
Xét nghiệm nhóm máu ABO và Rh giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ bất đồng nhóm máu trong thai kỳ.

1.3. Xét nghiệm nước tiểu và cấy nước tiểu

Xét nghiệm nước tiểu được sử dụng trong thai kỳ với nhiều mục đích khác nhau. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, kiểm tra protein nước tiểu là một phần của theo dõi thai kỳ và có thể được thực hiện trong các lần khám để hỗ trợ phát hiện những bất thường cần đánh giá thêm.

Cấy nước tiểu là một xét nghiệm khác, có mục tiêu tìm vi khuẩn trong nước tiểu ngay cả khi mẹ chưa có triệu chứng nhiễm trùng đường tiết niệu. USPSTF khuyến nghị sàng lọc vi khuẩn niệu không triệu chứng bằng cấy nước tiểu giữa dòng tại lần khám thai đầu hoặc khoảng tuần 12–16. Việc áp dụng cụ thể sẽ tùy quy trình của cơ sở sản khoa.

Nếu mẹ có tiểu buốt, tiểu rắt, sốt, đau vùng hông lưng hoặc những triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng đường tiết niệu, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để chẩn đoán nguyên nhân thay vì xem đây là một lần sàng lọc định kỳ.

Xét nghiệm nước tiểu giúp phát hiện sớm một số bất thường về đường tiết niệu trong thai kỳ.

Xét nghiệm nước tiểu giúp phát hiện sớm một số bất thường về đường tiết niệu trong thai kỳ.

1.4. Xét nghiệm sàng lọc một số bệnh nhiễm trùng

Một số bệnh nhiễm trùng ở mẹ có thể ảnh hưởng đến thai kỳ hoặc lây truyền sang trẻ, vì vậy các xét nghiệm này thường được thực hiện sớm.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thai phụ cần được xét nghiệm HIV, giang mai và viêm gan B càng sớm càng tốt trong thai kỳ. Các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác có thể được xét nghiệm dựa trên tuổi, tiền sử, triệu chứng và yếu tố nguy cơ. Một số hướng dẫn quốc tế như CDC còn khuyến nghị xét nghiệm viêm gan C trong mỗi thai kỳ.

Những xét nghiệm khác không được chỉ định giống nhau cho tất cả mẹ bầu. Chẳng hạn, xét nghiệm chlamydia, lậu hoặc một số tác nhân nhiễm trùng khác sẽ được bác sĩ cân nhắc dựa trên nguy cơ và tình trạng lâm sàng. Vì vậy, mẹ không nên tự làm một “gói xét nghiệm nhiễm trùng” rộng nếu chưa được tư vấn.

2. Các xét nghiệm sàng lọc trước sinh liên quan đến bất thường nhiễm sắc thể

Sàng lọc trước sinh giúp ước tính nguy cơ thai nhi có một số bất thường nhiễm sắc thể, chẳng hạn trisomy 21, trisomy 18 hoặc trisomy 13. Đây là xét nghiệm sàng lọc, nghĩa là kết quả cho biết mức nguy cơ chứ không khẳng định thai nhi chắc chắn có hay không có bất thường.

ACOG khuyến cáo mọi thai phụ đều nên được tư vấn về các lựa chọn sàng lọc và xét nghiệm chẩn đoán di truyền trước sinh, không phụ thuộc tuổi mẹ hay nguy cơ ban đầu. Nếu chọn sàng lọc, mẹ nên làm theo phương án đã được tư vấn, tránh tự thực hiện nhiều xét nghiệm có cùng mục đích khiến kết quả chồng chéo và khó diễn giải.

2.1. Sàng lọc trong quý I

Trong quý I, mẹ có thể được tư vấn lựa chọn một phương pháp sàng lọc lệch bội phù hợp thay vì thực hiện đồng thời nhiều xét nghiệm có cùng mục tiêu.

cfDNA/NIPT có thể được thực hiện từ khoảng tuần thai thứ 10. Đây là xét nghiệm sàng lọc có độ nhạy và độ đặc hiệu cao đối với các trisomy thường gặp như trisomy 21, 18 và 13, nhưng kết quả vẫn chỉ phản ánh nguy cơ chứ không phải chẩn đoán xác định.

Một lựa chọn khác là Double Test kết hợp siêu âm đo độ mờ da gáy, thường được thực hiện trong khoảng 11–13 tuần 6 ngày. Phương pháp này vẫn có vai trò khi mẹ không thực hiện NIPT hoặc cơ sở y tế chưa có điều kiện triển khai cfDNA.

Trước khi lựa chọn phương pháp, mẹ nên được tư vấn về thời điểm, khả năng phát hiện, giới hạn và ý nghĩa của kết quả. Dù sử dụng NIPT hay xét nghiệm huyết thanh, siêu âm thai vẫn có vai trò riêng và không được thay thế hoàn toàn bởi xét nghiệm máu.

2.2. Sàng lọc huyết thanh trong quý II khi phù hợp

Nếu chưa thực hiện sàng lọc lệch bội phù hợp trong quý I hoặc có lý do chuyên môn cần đánh giá thêm, bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm huyết thanh trong quý II.

Theo Hướng dẫn Quốc gia của Bộ Y tế, Triple Test có thể được thực hiện trong khoảng tuần 15–20. Đây là xét nghiệm sàng lọc dựa trên các chất trong máu mẹ để ước tính nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể; khả năng phát hiện thấp hơn cfDNA nên hiện thường được cân nhắc khi mẹ không thực hiện được NIPT hoặc các phương pháp sàng lọc khác.

Mẹ không nên tự làm thêm Triple Test nếu trước đó đã hoàn thành một phương pháp sàng lọc lệch bội khác chỉ với mục đích “kiểm tra lại cho chắc”. Việc có cần xét nghiệm thêm hay không cần dựa trên phương pháp đã làm, kết quả siêu âm và tư vấn của bác sĩ.

Bất kể lựa chọn phương pháp sàng lọc lệch bội nào, siêu âm hình thái thai ở khoảng 18–22 tuần vẫn có vai trò quan trọng trong khảo sát các bất thường cấu trúc.

Xét nghiệm máu trong quý II giúp đánh giá nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể ở thai nhi.
Xét nghiệm máu trong quý II giúp đánh giá nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể ở thai nhi.

2.3. Kết quả sàng lọc nguy cơ cao có phải là chẩn đoán không?

Không. Kết quả sàng lọc nguy cơ cao chỉ cho biết xác suất thai nhi có bất thường cao hơn ngưỡng xác định; kết quả đó chưa đủ để chẩn đoán.

Khi có kết quả nguy cơ cao, bác sĩ có thể đề nghị tư vấn di truyền, đánh giá siêu âm chi tiết và trao đổi về xét nghiệm chẩn đoán. Hai phương pháp chẩn đoán thường được nhắc đến là sinh thiết gai nhau (CVS), thường thực hiện sớm hơn trong thai kỳ, và chọc ối, thường thực hiện từ quý II. ACOG nêu CVS thường được thực hiện khoảng tuần 10–13 và chọc ối thường vào khoảng tuần 15–20.

Vì vậy, kết quả NIPT, Double Test hoặc Triple Test nguy cơ cao không đồng nghĩa thai nhi đã được chẩn đoán mắc bất thường. Mẹ cần được bác sĩ hoặc chuyên gia phù hợp giải thích kết quả và tư vấn về các bước đánh giá tiếp theo trước khi đưa ra bất kỳ quyết định y khoa nào liên quan đến thai kỳ.

Bác sĩ tư vấn kết quả sàng lọc trước sinh và hướng dẫn các bước đánh giá tiếp theo.
Bác sĩ tư vấn kết quả sàng lọc trước sinh và hướng dẫn các bước đánh giá tiếp theo.

3. Xét nghiệm tầm soát đái tháo đường thai kỳ ở tuần 24–28

Khoảng tuần 24–28 là thời điểm chuẩn để tầm soát đái tháo đường thai kỳ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, mọi thai phụ nên được đánh giá nguy cơ đái tháo đường từ lần khám đầu; những người có nguy cơ cao có thể được kiểm tra đường huyết sớm hơn. Nếu kết quả ban đầu bình thường, thai phụ vẫn cần được tầm soát lại ở tuần 24–28.

Trong giai đoạn này, nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g được sử dụng để đánh giá khả năng xử lý glucose của cơ thể. Mẹ cần nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước nghiệm pháp và có thể uống nước lọc. Trong khoảng ba ngày trước xét nghiệm, không nên tự ý ăn kiêng hoặc tăng lượng đường bất thường vì có thể làm ảnh hưởng đến kết quả.

Trong quá trình thực hiện, máu được lấy khi đói và ở các thời điểm sau khi uống dung dịch glucose theo quy trình của cơ sở xét nghiệm. Mẹ nên làm đúng hướng dẫn và hoàn thành đủ các lần lấy mẫu để kết quả có thể được bác sĩ diễn giải chính xác.

Nếu phát hiện đái tháo đường thai kỳ, bác sĩ sẽ tư vấn kế hoạch theo dõi và quản lý phù hợp. Mẹ không nên tự cắt giảm nghiêm ngặt tinh bột hoặc thay đổi chế độ ăn chỉ dựa trên một kết quả xét nghiệm mà chưa được hướng dẫn.

Lấy mẫu máu trong nghiệm pháp dung nạp glucose giúp tầm soát đái tháo đường thai kỳ.
Lấy mẫu máu trong nghiệm pháp dung nạp glucose giúp tầm soát đái tháo đường thai kỳ.

4. Sàng lọc GBS ở giai đoạn cuối thai kỳ khi phù hợp

GBS, hay liên cầu khuẩn nhóm B, là loại vi khuẩn có thể tồn tại ở đường tiêu hóa hoặc đường sinh dục của một số người mà không gây triệu chứng. Nếu người mẹ mang GBS vào thời điểm sinh, vi khuẩn có thể truyền sang trẻ trong quá trình chuyển dạ và sinh.

Thời điểm và cách sàng lọc GBS có thể khác nhau giữa các hệ thống chăm sóc. ACOG khuyến nghị lấy mẫu âm đạo – trực tràng từ 36 tuần 0 ngày đến 37 tuần 6 ngày, còn CDC khuyến nghị thực hiện trong tuần thai thứ 36 hoặc 37. Trong Hướng dẫn Quốc gia của Bộ Y tế Việt Nam 2026, sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B được nêu theo hướng thực hiện khi có điều kiện.

Vì vậy, mẹ nên hỏi cơ sở sản khoa đang theo dõi thai kỳ xem có cần sàng lọc GBS hay không và thực hiện vào thời điểm nào. Nếu kết quả dương tính hoặc mẹ thuộc nhóm đã có chỉ định dự phòng, bác sĩ sẽ quyết định kế hoạch sử dụng kháng sinh trong chuyển dạ phù hợp.

Mẹ không nên tự mua hoặc dùng kháng sinh ngay khi biết mình mang GBS. Mục tiêu của việc sàng lọc là giúp nhân viên y tế xác định trường hợp cần dự phòng đúng thời điểm, không phải điều trị vi khuẩn bằng kháng sinh tùy ý trong thai kỳ.

Xét nghiệm GBS giúp phát hiện vi khuẩn liên cầu nhóm B để có biện pháp dự phòng khi sinh.
Xét nghiệm GBS giúp phát hiện vi khuẩn liên cầu nhóm B để có biện pháp dự phòng khi sinh.

5. Có phải mẹ bầu nào cũng cần làm tất cả các xét nghiệm trên?

Không phải mẹ bầu nào cũng cần làm tất cả các xét nghiệm trên. Một số xét nghiệm được khuyến cáo rộng rãi trong chăm sóc trước sinh, trong khi một số khác phụ thuộc vào tuổi thai, nguy cơ, kết quả đã có và điều kiện của cơ sở y tế. Vì vậy, hai mẹ bầu ở cùng tuổi thai không nhất thiết có danh sách xét nghiệm hoàn toàn giống nhau.

Kế hoạch xét nghiệm có thể khác nhau dựa trên các yếu tố như:

  • Tuổi thai khi bắt đầu khám thai.
  • Tiền sử bệnh lý của mẹ và thai kỳ trước.
  • Kết quả xét nghiệm, siêu âm hoặc khám lâm sàng trước đó.
  • Nguy cơ nhiễm trùng hoặc tiền sử phơi nhiễm.
  • Tiền sử gia đình liên quan đến bệnh di truyền.
  • Mang đa thai hoặc thai kỳ có yếu tố nguy cơ.
  • Phương pháp sàng lọc di truyền mà mẹ đã lựa chọn.
  • Khuyến cáo chuyên môn và quy trình của cơ sở y tế.

Riêng sàng lọc và xét nghiệm chẩn đoán di truyền trước sinh là những lựa chọn cần được tư vấn để thai phụ hiểu lợi ích, giới hạn và ý nghĩa của từng phương pháp trước khi quyết định. ACOG nhấn mạnh người mang thai có quyền lựa chọn thực hiện hoặc từ chối sau khi được cung cấp đầy đủ thông tin.

Vì vậy, danh sách xét nghiệm thai kỳ chỉ nên được xem là khung tham khảo. Lịch thực tế cần dựa trên kế hoạch theo dõi mà bác sĩ đã tư vấn.

6. Mẹ bầu cần lưu ý gì trước khi làm xét nghiệm?

Chuẩn bị đúng giúp quá trình xét nghiệm thuận lợi hơn và hạn chế những trường hợp phải trì hoãn hoặc thực hiện lại do chưa đáp ứng yêu cầu chuẩn bị.. Trước ngày làm xét nghiệm, mẹ bầu nên kiểm tra kỹ hướng dẫn của bác sĩ và cơ sở xét nghiệm, đặc biệt với những nghiệm pháp có yêu cầu riêng.

Một số lưu ý thực tế gồm:

  • Xác nhận có cần nhịn ăn hay không: không phải mọi xét nghiệm máu trong thai kỳ đều yêu cầu nhịn ăn. Riêng các nghiệm pháp glucose có thể có yêu cầu khác nhau tùy quy trình.
  • Thực hiện đúng thời điểm: nhiều xét nghiệm sàng lọc trước sinh chỉ cho kết quả hữu ích nhất trong một khoảng tuổi thai nhất định.
  • Mang theo kết quả cũ: đặc biệt là nhóm máu, xét nghiệm sàng lọc trước sinh, kết quả glucose và các xét nghiệm đã làm ở cơ sở khác.
  • Thông báo thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng: không tự ngừng thuốc kê đơn trước xét nghiệm nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
  • Làm đúng hướng dẫn lấy mẫu: chẳng hạn lấy nước tiểu giữa dòng hoặc lấy mẫu GBS theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
  • Trao đổi về triệu chứng bất thường: nếu đang sốt, ra máu âm đạo, đau bụng nhiều, tiểu buốt hoặc có triệu chứng khác, mẹ bầu nên thông báo để bác sĩ đánh giá thay vì chỉ thực hiện xét nghiệm định kỳ.

Chuẩn bị trước xét nghiệm không cần quá phức tạp; điều quan trọng nhất là biết mình đang làm xét nghiệm gì, ở tuổi thai nào và có yêu cầu riêng nào cần tuân thủ.

Kết luận

Các xét nghiệm trong thai kỳ được bố trí theo từng giai đoạn để cung cấp những thông tin khác nhau về sức khỏe của mẹ và thai. Trong giai đoạn đầu, mẹ thường được kiểm tra công thức máu, nhóm máu – Rh và một số bệnh nhiễm trùng. Sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể có thể bắt đầu từ quý I với NIPT từ khoảng tuần 10 hoặc Double Test kết hợp đo độ mờ da gáy trong khoảng 11–13 tuần 6 ngày; Triple Test có thể được cân nhắc trong quý II khi phù hợp. Tầm soát đái tháo đường thai kỳ thường được thực hiện ở tuần 24–28.

Một số xét nghiệm khác như cấy nước tiểu, xét nghiệm di truyền chuyên sâu hoặc sàng lọc GBS sẽ phụ thuộc vào hướng dẫn áp dụng, nguy cơ và tình trạng cụ thể của mẹ. Vì vậy, mẹ không cần cố gắng hoàn thành một “bộ xét nghiệm thai kỳ” cố định, mà nên hiểu mục đích và thời điểm của từng xét nghiệm rồi thực hiện theo kế hoạch bác sĩ đã tư vấn.

Chia sẻ bài viết

Chủ đề

  • Sau sinh
  • Phục hồi
  • Sức khoẻ mẹ
T

Tác giả

Trần Thảo Vi

Founder & CEO

Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế

- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-

- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center

- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International

- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition

- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.

Bài viết liên quan

Xem tất cả

Cần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?

Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.

Đặt lịch tư vấn