Dinh dưỡng thai kỳ

Dinh dưỡng 3 tháng giữa: Mẹ bầu nên ăn gì và lưu ý gì?

Bà bầu 3 tháng giữa nên ăn gì, cần chú ý dưỡng chất nào và tránh gì? Hướng dẫn cân đối bữa ăn tháng 4, 5, 6 dựa trên khuyến nghị của các cơ quan y tế.

10 phút đọc
Image

Ba tháng giữa thai kỳ (thường tính từ khoảng tuần 14 đến tuần 27) là giai đoạn nhu cầu dinh dưỡng của mẹ bầu bắt đầu tăng rõ rệt hơn so với 3 tháng đầu. Đây cũng là thời điểm thai nhi tiếp tục phát triển nhanh về kích thước, hệ xương, não bộ và nhiều cơ quan. Bài viết này giúp mẹ bầu hiểu cơ thể cần thêm gì, nên ăn nhóm thực phẩm nào, cân đối bữa ăn ra sao và cần lưu ý gì để ăn uống an toàn trong giai đoạn này.

Lưu ý: Mỗi thai kỳ có đặc điểm riêng, nên mẹ bầu vẫn cần trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đang theo dõi thai kỳ của mình.

1. Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi thế nào trong 3 tháng giữa?

Trong 3 tháng giữa thai kỳ, cơ thể mẹ bầu cần thêm năng lượng và dưỡng chất để đáp ứng sự phát triển ngày càng nhanh của thai nhi, đồng thời thích nghi với những thay đổi của thai kỳ. Tuy nhiên, mức tăng này không đồng nghĩa với việc mẹ bầu phải ăn nhiều hơn đáng kể trong mỗi bữa.

Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Việt Nam, khẩu phần trong 3 tháng giữa có thể cần thêm khoảng 250 kcal/ngày so với trước khi mang thai. Đây là mức tham khảo; nhu cầu thực tế phụ thuộc vào cân nặng trước thai kỳ, mức vận động, tốc độ tăng cân và tình trạng sức khỏe của từng mẹ.

Bên cạnh năng lượng, mẹ bầu cũng cần chú ý hơn đến protein và các dưỡng chất như sắt, canxi, folate, iod và choline. Protein hỗ trợ sự phát triển của thai nhi và nhau thai, trong khi các vitamin và khoáng chất tham gia vào nhiều quá trình như tạo máu, phát triển xương và hệ thần kinh.

Vì vậy, thay vì cố gắng ăn thật nhiều, mẹ bầu nên tập trung vào một khẩu phần đa dạng, đủ các nhóm thực phẩm và giàu giá trị dinh dưỡng. Thịt, cá, trứng, sữa, đậu, rau củ, trái cây, ngũ cốc và các nguồn chất béo lành mạnh nên được kết hợp linh hoạt trong chế độ ăn hằng ngày.

Ba tháng giữa là giai đoạn mẹ bầu cần chú ý hơn đến chất lượng và sự cân đối của khẩu phần
Ba tháng giữa là giai đoạn mẹ bầu cần chú ý hơn đến chất lượng và sự cân đối của khẩu phần

2. Bà bầu 3 tháng giữa nên ăn gì?

Trong 3 tháng giữa, mẹ bầu nên duy trì chế độ ăn đa dạng với nhiều nhóm thực phẩm thay vì tập trung vào một vài món được cho là “bổ”. Thịt, cá, trứng, sữa, đậu, rau củ, trái cây, ngũ cốc và các nguồn chất béo lành mạnh đều có vai trò riêng, vì vậy việc kết hợp và luân phiên thực phẩm trong tuần sẽ giúp khẩu phần cân đối hơn.

2.1. Thịt, trứng, đậu và các thực phẩm giàu protein

Protein cung cấp nguyên liệu để xây dựng mô và hỗ trợ thai nhi phát triển. Trong 3 tháng giữa, mẹ bầu nên phối hợp đa dạng nguồn protein động vật và thực vật thay vì tập trung quá nhiều vào một loại thực phẩm.

Mẹ bầu có thể luân phiên các nguồn protein sau:

  • Thịt nạc và gia cầm, vừa cung cấp protein vừa là nguồn sắt dễ hấp thu.
  • Trứng, đồng thời là một nguồn choline.
  • Đậu, đỗ và đậu phụ, cung cấp protein thực vật, chất xơ và folate.
  • Cá và hải sản ít thủy ngân, vừa cung cấp đạm vừa bổ sung các acid béo omega-3.
  • Sữa và các chế phẩm từ sữa đã tiệt trùng, bổ sung cả protein và canxi.

Thịt, cá, hải sản và trứng cần được nấu chín phù hợp; sữa và chế phẩm sữa nên chọn loại đã thanh trùng hoặc tiệt trùng. Luân phiên nhiều nguồn protein giúp mẹ bầu nhận thêm các dưỡng chất đi kèm, thay vì chỉ tập trung vào một món.

2.2. Cá và hải sản ít thủy ngân

Cá và hải sản cung cấp protein cùng nhiều vi chất, nhưng hàm lượng DHA và EPA khác nhau theo loài. Cá hồi và cá mòi là những nguồn DHA/EPA đáng chú ý; tôm, cua và mực chủ yếu giúp đa dạng nguồn đạm. Mẹ bầu có thể chọn cá, hải sản thuộc nhóm ít thủy ngân 2–3 khẩu phần mỗi tuần; lượng ăn và cách chọn loại cá được giải thích ở mục 6.2.

Thay vì ăn lặp lại một loại cá, mẹ bầu nên luân phiên nhiều loại trong tuần. Cá và hải sản cũng cần được nấu chín kỹ trước khi sử dụng; các món như sushi, sashimi hoặc hải sản sống, tái không phù hợp trong thai kỳ.

ca-it-thuy-ngan-giup-da-dang-nguon-dam-ham-luong-dhaepa-khac-nhau-theo-loai.jpg

Cá ít thủy ngân giúp đa dạng nguồn đạm; hàm lượng DHA/EPA khác nhau theo loài.

2.3. Sữa và các thực phẩm giàu canxi

Sữa và các thực phẩm giàu canxi góp phần hình thành xương, răng của thai nhi và duy trì sức khỏe xương của mẹ. Theo Viện Dinh dưỡng Việt Nam, nhu cầu canxi của thai phụ khoảng 1.200 mg/ngày từ tổng khẩu phần; có cần dùng thêm viên canxi hay không phụ thuộc lượng ăn và tư vấn trong quá trình khám thai.

Sữa, sữa chua và phô mai làm từ sữa đã thanh trùng là những nguồn canxi thuận tiện. Mẹ bầu còn có thể lấy canxi từ cá nhỏ ăn được cả xương, rau như cải thìa và bông cải xanh, cùng đậu phụ được chế biến bằng muối canxi hoặc có bổ sung canxi. Nếu dùng sữa thực vật thay sữa động vật, hãy xem hàm lượng canxi, protein và các dưỡng chất tăng cường trên nhãn.

2.4. Rau xanh và rau củ

Rau xanh cung cấp folate, chất xơ cùng nhiều vitamin và khoáng chất. Mẹ bầu nên ăn rau hằng ngày và thay đổi nhiều loại, nhiều màu sắc để khẩu phần đa dạng hơn.

Rau lá xanh đậm là nguồn folate đáng chú ý, trong khi các loại rau củ như cà rốt, bí đỏ, cà chua, ớt chuông hay bông cải giúp bổ sung thêm nhiều vitamin và hợp chất thực vật. Một số loại rau và đậu cũng cung cấp sắt từ thực vật. Khi ăn cùng thực phẩm giàu vitamin C như cam, ổi, cà chua hoặc ớt chuông, khả năng hấp thu sắt có thể được hỗ trợ tốt hơn.

Rau củ màu xanh lá đậm giúp bổ sung chất xơ, folate và nhiều vi chất
Rau củ màu xanh lá đậm giúp bổ sung chất xơ, folate và nhiều vi chất

2.5. Trái cây

Trái cây cung cấp vitamin C, chất xơ và một lượng folate. Vitamin C còn giúp cơ thể hấp thu sắt từ thực phẩm thực vật tốt hơn, nên trái cây rất phù hợp khi ăn cùng bữa chính hoặc bữa phụ.

Mẹ bầu có thể luân phiên các loại trái cây theo mùa như cam, quýt, ổi, kiwi, chuối, táo, lê, thanh long hoặc bơ. Không có một loại trái cây nào bắt buộc phải ăn trong thai kỳ; sự đa dạng và lượng ăn phù hợp quan trọng hơn.

Mẹ bầu nên ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì sử dụng nhiều nước ép vì trái cây nguyên quả giữ được chất xơ tốt hơn. Nếu uống nước ép, nên chọn sản phẩm đã được xử lý an toàn và hạn chế loại có thêm nhiều đường.

2.6. Ngũ cốc, khoai củ và các nguồn tinh bột

Ngũ cốc, khoai củ và các nguồn tinh bột vẫn là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng trong thai kỳ. Vì vậy, mẹ không nên cắt bỏ tinh bột quá mức chỉ vì lo tăng cân.

Trong bữa ăn hằng ngày, mẹ có thể luân phiên cơm, yến mạch, bánh mì nguyên cám, ngô, khoai lang, khoai tây và các loại ngũ cốc khác. Nếu phù hợp với thói quen ăn uống, có thể thay một phần ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung thêm chất xơ.

Ngũ cốc và tinh bột phù hợp giúp duy trì năng lượng cho mẹ bầu trong suốt thai kỳ
Ngũ cốc và tinh bột phù hợp giúp duy trì năng lượng cho mẹ bầu trong suốt thai kỳ

2.7. Các loại hạt và nguồn chất béo lành mạnh

Các loại hạt và nguồn chất béo lành mạnh giúp cung cấp năng lượng, tham gia cấu tạo tế bào và hỗ trợ cơ thể hấp thu các vitamin tan trong dầu. Vì vậy, mẹ không cần kiêng chất béo mà nên quan tâm nhiều hơn đến chất lượng nguồn chất béo.

Các loại hạt như óc chó, hạnh nhân, hạt chia, hạt lanh, đậu phộng; quả bơ; cá béo ít thủy ngân và các loại dầu như dầu ô liu, đậu nành, cải dầu, hướng dương có thể bổ sung chất béo không bão hòa vào khẩu phần. Dầu dừa và dầu cọ có tỷ lệ chất béo bão hòa cao hơn, nên không xếp chung vào nhóm này. Hạt óc chó, hạt chia và hạt lanh cung cấp ALA, một dạng omega-3 từ thực vật. Các loại hạt có mật độ năng lượng cao nên dùng lượng vừa phải trong bữa phụ hoặc món ăn.

3. Bà bầu 3 tháng giữa nên cân đối bữa ăn như thế nào?

Cân đối bữa ăn nghĩa là kết hợp nhiều nhóm thực phẩm trong từng bữa, phân bổ hợp lý trong ngày và tăng lượng ăn ở mức vừa đủ. Bốn phần dưới đây trình bày cách áp dụng vào thực tế.

3.1. Kết hợp các nhóm thực phẩm trong bữa chính

Một bữa chính đầy đủ nên có nguồn đạm, rau, tinh bột và thêm trái cây hoặc sữa. Cách kết hợp thực phẩm còn ảnh hưởng đến hấp thu sắt: vitamin C từ rau quả giúp hấp thu sắt thực vật, trong khi tanin trong trà và cà phê có thể làm giảm khả năng hấp thu nếu dùng ngay cùng bữa ăn giàu sắt.

Một bữa ăn tham khảo có thể gồm:

  • Cơm (trộn gạo lứt hoặc gạo trắng).
  • Cá hấp gừng hoặc thịt nạc kho nhẹ.
  • Đậu phụ sốt cà chua.
  • Canh rau cải.
  • Trái cây tráng miệng như cam hoặc ổi.

Trà và cà phê nên uống cách xa bữa ăn giàu sắt. Cách phối hợp này giúp mỗi bữa vừa đủ đạm và chất xơ, vừa hỗ trợ hấp thu sắt.

Ví dụ một ngày ăn tham khảo: bữa sáng dùng yến mạch với sữa đã thanh trùng, trứng chín và trái cây; bữa trưa có cơm, cá ít thủy ngân nấu chín và rau; bữa phụ chọn sữa chua hoặc hạt; bữa tối có khoai hoặc cơm, thịt nạc hay đậu phụ và rau nấu chín. Món và lượng ăn cần điều chỉnh theo khẩu phần, mức tăng cân và tình trạng sức khỏe của từng mẹ.

3.2. Phân bổ bữa chính và bữa phụ phù hợp

Không có số bữa bắt buộc trong ngày. Nhiều mẹ bầu chia thành 3 bữa chính cùng 1–2 bữa phụ nhỏ, và có thể chia nhỏ hơn nếu ăn một bữa lớn gây đầy bụng hoặc ợ nóng. Mẹ bầu nên giữ sẵn các món ăn nhẹ lành mạnh như hạt, sữa chua và trái cây tươi để bổ sung phần năng lượng tăng thêm.

Bữa phụ nên là thực phẩm thật sự có dinh dưỡng như sữa chua, trái cây, hạt không muối hoặc trứng luộc chín kỹ. Bữa phụ hợp lý giúp phần năng lượng tăng thêm đến từ dưỡng chất chứ không phải từ đồ ngọt.

Chia bữa hợp lý giúp mẹ bầu ăn thoải mái hơn và bổ sung năng lượng đều trong ngày
Chia bữa hợp lý giúp mẹ bầu ăn thoải mái hơn và bổ sung năng lượng đều trong ngày

3.3. Điều chỉnh lượng ăn theo nhu cầu, không "ăn cho hai người"

Quan niệm “ăn cho hai người” dễ khiến mẹ bầu hiểu nhầm rằng phải tăng gấp đôi khẩu phần. Phần năng lượng tăng thêm trong 3 tháng giữa thường chỉ tương đương một bữa phụ nhỏ, không phải thêm một suất ăn đầy đủ; mức tham khảo và cách điều chỉnh đã nêu ở mục 1. Nên ưu tiên thực phẩm giàu dưỡng chất thay vì nước ngọt, kẹo và món tráng miệng nhiều đường.

Mức tăng cân phù hợp còn phụ thuộc vào cân nặng trước mang thai: người gầy nên tăng nhiều hơn, người thừa cân hoặc béo phì nên tăng ít hơn, và cân nặng nên tăng dần qua từng tháng. Mẹ bầu nên hỏi bác sĩ mức tăng cân phù hợp với mình và không tự cắt giảm ăn uống khi chưa có chỉ định.

3.4. Uống đủ nước trong ngày

Cơ thể mẹ cần đủ nước để hỗ trợ tuần hoàn và các hoạt động chuyển hóa trong thai kỳ. Tuy nhiên, lượng nước phù hợp có thể khác nhau tùy cân nặng, mức độ vận động, thời tiết, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe.

Mẹ nên uống nước đều trong ngày thay vì đợi đến khi quá khát mới uống nhiều cùng lúc. Nước lọc nên là lựa chọn chính; ngoài ra cơ thể còn nhận thêm nước từ sữa, canh, rau củ và trái cây.

Nước ngọt và các loại đồ uống nhiều đường nên được hạn chế vì cung cấp nhiều năng lượng nhưng ít dưỡng chất. Với cà phê, trà và các thức uống chứa caffeine, mẹ cần tính vào tổng lượng caffeine sử dụng trong ngày.

4. Những dưỡng chất nào cần chú ý trong 3 tháng giữa?

Trong 3 tháng giữa, mẹ bầu cần chú ý đến một số dưỡng chất có vai trò quan trọng đối với quá trình tạo máu, phát triển xương, não và hệ thần kinh của thai nhi. Chế độ ăn đa dạng vẫn là nền tảng, còn viên bổ sung nên được sử dụng phù hợp với khẩu phần và hướng dẫn trong quá trình khám thai.

Bảng dưới đây giúp mẹ bầu hình dung nhanh những dưỡng chất đáng chú ý trong giai đoạn này:

Dưỡng chất

Mức tham khảo và lưu ý áp dụng

Protein

Nhu cầu tăng trong thai kỳ; nên chú ý chất lượng và đa dạng nguồn đạm

Sắt

Viện Dinh dưỡng Việt Nam: viên sắt–acid folic thường quy 30–60 mg sắt nguyên tố + 400 mcg acid folic/ngày; liều cá nhân theo khám thai

Canxi

Viện Dinh dưỡng Việt Nam: khoảng 1.200 mg/ngày từ tổng khẩu phần

Vitamin D

Viện Dinh dưỡng Việt Nam: khoảng 800 IU/ngày; liều viên bổ sung theo tư vấn

Folate

NIH: 600 mcg DFE/ngày từ tổng khẩu phần; phân biệt với 400 mcg acid folic trong viên bổ sung thường quy

Iod

NIH: khoảng 220 mcg/ngày từ tổng khẩu phần

Choline

NIH: khoảng 450 mg/ngày từ tổng khẩu phần

Omega-3

DHA/EPA chưa có RDA; một số hướng dẫn chuyên môn dùng mốc khoảng 200 mg DHA/ngày. ALA từ hạt không thay thế trực tiếp DHA

Các mức trên mang tính tham khảo cho thai kỳ khỏe mạnh. Nhu cầu thực tế có thể thay đổi tùy chế độ ăn, tình trạng dinh dưỡng, kết quả xét nghiệm và sức khỏe của từng mẹ.

4.1. Protein

Protein tham gia xây dựng các mô của mẹ, thai nhi và nhau thai. Trong 3 tháng giữa, nhu cầu protein tăng để đáp ứng tốc độ phát triển của thai nhi, nhưng lượng cụ thể còn phụ thuộc vào cân nặng và chất lượng khẩu phần của mỗi mẹ.

Thịt nạc, trứng, cá, sữa, đậu và các sản phẩm từ đậu là những nguồn protein quen thuộc. Thay vì tập trung vào một loại thực phẩm, mẹ bầu nên luân phiên nhiều nguồn đạm để đồng thời bổ sung thêm sắt, canxi, choline, omega-3 và các dưỡng chất khác.

Protein góp phần vào quá trình hình thành và phát triển các mô của thai nhi
Protein góp phần vào quá trình hình thành và phát triển các mô của thai nhi

4.2. Sắt

Sắt cần thiết cho quá trình tạo hemoglobin và đáp ứng sự gia tăng lượng máu trong thai kỳ. Nếu cơ thể không được cung cấp đủ sắt, mẹ bầu có nguy cơ thiếu máu, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ bầu và thai nhi.

Sắt trong thịt và cá thường được cơ thể hấp thu tốt hơn sắt từ thực vật. Với đậu, rau xanh và những nguồn sắt thực vật khác, mẹ bầu có thể kết hợp cùng thực phẩm giàu vitamin C như cam, ổi, cà chua hoặc ớt chuông để hỗ trợ hấp thu.

Viện Dinh dưỡng Việt Nam khuyến nghị thai phụ dùng viên sắt–acid folic hoặc đa vi chất hằng ngày theo hướng dẫn khám thai, kể cả khi chưa được chẩn đoán thiếu máu. Mức dự phòng thường dùng là 30–60 mg sắt nguyên tố cùng 400 mcg acid folic/ngày; nếu đã thiếu máu hoặc có tình trạng sức khỏe đặc biệt, nhân viên y tế sẽ đánh giá và điều chỉnh riêng. Không tự uống chồng nhiều sản phẩm.

Nếu đang dùng cả viên sắt và canxi, mẹ bầu nên sử dụng theo hướng dẫn về thời điểm uống và không dùng viên sắt cùng sữa, trà hoặc cà phê.

4.3. Canxi

Canxi cần thiết cho quá trình hình thành xương và răng của thai nhi, đồng thời góp phần duy trì sức khỏe xương của mẹ. Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Việt Nam, nhu cầu canxi của thai phụ khoảng 1.200 mg mỗi ngày từ tổng khẩu phần.

Mẹ bầu có thể bổ sung canxi từ sữa, sữa chua, phô mai, đậu phụ, cá nhỏ ăn được cả xương và một số loại rau xanh. Chế độ ăn vẫn là nguồn cung cấp quan trọng, kể cả khi mẹ bầu đang sử dụng vitamin hoặc viên bổ sung dành cho thai kỳ.

Việc có cần bổ sung thêm canxi và sử dụng với liều bao nhiêu phụ thuộc vào lượng canxi từ khẩu phần và tình trạng sức khỏe của từng mẹ. Vì vậy, không nên tự dùng canxi liều cao hoặc kết hợp nhiều sản phẩm cùng lúc khi chưa có hướng dẫn.

4.4. Vitamin D

Vitamin D hỗ trợ cơ thể hấp thu và sử dụng canxi. Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Việt Nam, mức tham khảo cho thai phụ là 800 IU/ngày; lượng viên bổ sung cụ thể cần tính cùng thực phẩm, sản phẩm đang dùng và tư vấn y tế.

Nguồn vitamin D trong thực phẩm tương đối hạn chế, chủ yếu có trong cá béo, lòng đỏ trứng và một số thực phẩm được tăng cường vitamin D. Nếu mẹ bầu có nguy cơ thiếu vitamin D hoặc đang muốn sử dụng thêm sản phẩm vitamin D riêng, nên trao đổi với bác sĩ để xác định lượng phù hợp thay vì tự bổ sung liều cao kéo dài.

Vitamin D hỗ trợ cơ thể sử dụng canxi hiệu quả hơn
Vitamin D hỗ trợ cơ thể sử dụng canxi hiệu quả hơn

4.5. Folate

Folate cần cho quá trình phân chia và tạo tế bào. Vai trò phòng ngừa dị tật ống thần kinh đặc biệt quan trọng từ trước khi thụ thai và trong những tuần đầu của thai kỳ, nhưng nhu cầu folate vẫn tiếp tục trong suốt thai kỳ.

Rau lá xanh, các loại đậu và một số trái cây cung cấp folate tự nhiên. Mốc 600 mcg DFE/ngày là mức folate từ tổng khẩu phần theo NIH; đây không phải liều acid folic của một viên uống. Hướng dẫn bổ sung thường quy của Viện Dinh dưỡng Việt Nam nêu 400 mcg acid folic/ngày cùng viên sắt hoặc đa vi chất.

Mẹ bầu nên duy trì viên sắt – acid folic hoặc đa vi chất theo hướng dẫn thay vì tự ngừng khi đã qua 3 tháng đầu hoặc sử dụng chồng nhiều loại vitamin cùng lúc.

4.6. Iod

Iod cần cho hoạt động của tuyến giáp và sự phát triển não, hệ thần kinh của thai nhi. Nhu cầu trong thai kỳ vào khoảng 220 mcg mỗi ngày.

Muối iod, sữa, trứng, cá và hải sản là những nguồn iod quen thuộc. Tuy nhiên, bổ sung iod không đồng nghĩa với việc mẹ bầu cần ăn mặn hơn; tổng lượng muối và các gia vị mặn trong ngày vẫn cần được kiểm soát.

Rong biển cũng chứa iod nhưng hàm lượng có thể khác nhau rất lớn tùy loại. Vì vậy, mẹ bầu không nên ăn rong biển với lượng lớn hoặc tự sử dụng sản phẩm bổ sung iod, đặc biệt nếu có bệnh lý tuyến giáp.

4.7. Choline

Choline quan trọng đối với sự phát triển não và hệ thần kinh trung ương của thai nhi. Nhu cầu tham khảo trong thai kỳ khoảng 450 mg mỗi ngày.

Trứng, thịt, gia cầm, cá, sữa và đậu nành là những nguồn choline; các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt cũng đóng góp một phần. Nếu ăn chay trường hoặc ít dùng thực phẩm động vật, mẹ bầu cần rà soát cả vitamin B12, sắt, iod, choline và DHA trong khẩu phần, rồi trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về nhu cầu bổ sung.

4.8. Omega-3

Omega-3 gồm ALA, DHA và EPA. DHA có vai trò trong sự phát triển não và thị giác của thai nhi, nhưng hiện chưa có mức RDA chính thức cho DHA/EPA. Một số hướng dẫn chuyên môn dùng mốc khoảng 200 mg DHA/ngày trong thai kỳ; không nên hiểu đây là liều viên DHA bắt buộc cho mọi mẹ bầu.

Cá và hải sản ít thủy ngân là nguồn DHA và EPA tự nhiên. Hạt óc chó, hạt chia, hạt lanh và một số loại dầu cung cấp ALA từ thực vật; cơ thể chỉ chuyển một phần nhỏ ALA thành DHA, nên không xem các loại hạt là nguồn thay thế DHA tương đương với cá hoặc sản phẩm DHA từ tảo.

Mẹ bầu có thể ưu tiên ăn cá ít thủy ngân đều đặn trong tuần để bổ sung omega-3 qua thực phẩm. Nếu ít ăn cá, ăn chay hoặc muốn sử dụng viên DHA, nên kiểm tra thành phần của vitamin đang dùng và trao đổi với bác sĩ để tránh bổ sung trùng lặp.

omega3-dac-biet-la-dha-duoc-quan-tam-trong-giai-doan-phat-trien-nao-va-thi-giac-cua-thai-nhi.jpg
Omega-3, đặc biệt là DHA, được quan tâm trong giai đoạn phát triển não và thị giác của thai nhi

5. Bà bầu tháng 4, tháng 5 và tháng 6 có cần ăn khác nhau không?

Không cần một thực đơn riêng cho từng tháng, vì nguyên tắc ăn uống trong cả 3 tháng giữa về cơ bản giống nhau. Điều thay đổi là trọng tâm cần chú ý ở mỗi thời điểm. Cách chia tháng chỉ mang tính tương đối, vì 3 tháng giữa có thể được tính từ tuần 14 đến tuần 27 hoặc 28.

5.1. Bà bầu tháng thứ 4 nên chú ý gì trong chế độ ăn?

Tháng thứ 4 là lúc nhiều mẹ bầu giảm nghén và ăn uống dễ dàng hơn, có thể xây dựng lại thói quen ăn đủ nhóm thực phẩm. Mẹ nên xem thành phần vitamin bầu đang dùng và đối chiếu với khẩu phần, nhất là iod, choline và DHA; không tự mua thêm viên riêng chỉ vì một thành phần không có trên nhãn.

5.2. Bà bầu tháng thứ 5 nên chú ý gì trong chế độ ăn?

Lượng máu của mẹ bầu tăng lên khi thai lớn, và nhu cầu sắt tăng đặc biệt ở nửa sau thai kỳ. Mẹ bầu nên kết hợp thực phẩm giàu sắt với nguồn vitamin C, đồng thời uống trà và cà phê cách xa bữa ăn. Nếu dùng viên sắt gây táo bón, mẹ bầu nên tăng thực phẩm giàu chất xơ, uống đủ nước và trao đổi với bác sĩ về cách sử dụng thay vì tự ngừng viên bổ sung.

5.3. Bà bầu tháng thứ 6 nên chú ý gì trong chế độ ăn?

Trong khoảng tuần 24–28, thai phụ thường được sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo lịch khám; các xét nghiệm đánh giá thiếu máu được thực hiện theo kế hoạch theo dõi của cơ sở y tế. Nếu được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, mẹ cần kế hoạch ăn uống và theo dõi đường huyết riêng, có thể kết hợp vận động phù hợp và dùng thuốc khi bác sĩ chỉ định.

Ở 3 tháng cuối, nhu cầu năng lượng sẽ tiếp tục tăng. Mẹ bầu không cần chủ động tăng mạnh khẩu phần ngay từ đầu tháng thứ 6 mà nên điều chỉnh theo tuổi thai, mức tăng cân và tình trạng thực tế.

6. Bà bầu 3 tháng giữa cần lưu ý gì để ăn uống an toàn?

An toàn thực phẩm quan trọng không kém dinh dưỡng, vì một số thực phẩm và đồ uống có thể gây hại cho thai nhi. Ba nhóm cần lưu ý gồm nguy cơ nhiễm khuẩn, thủy ngân trong cá, và rượu cùng caffeine.

An toàn thực phẩm quan trọng không kém việc lựa chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng
An toàn thực phẩm quan trọng không kém việc lựa chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng

6.1. Ăn chín và lựa chọn thực phẩm đã tiệt trùng

Khi mang thai, mẹ bầu cần thận trọng với thực phẩm sống hoặc chưa chín kỹ vì chúng có thể mang nhiều vi sinh vật gây bệnh, không riêng Listeria. Một số món ăn liền bảo quản lạnh và sản phẩm sữa chưa thanh trùng còn cần chú ý đặc biệt đến nguy cơ Listeria.

Những thực phẩm mẹ bầu cần tránh hoặc xử lý cẩn thận gồm:

  • Thịt, gia cầm, trứng và hải sản sống hoặc chưa chín kỹ, như gỏi cá, sashimi, tiết canh và trứng lòng đào: chọn món đã nấu chín phù hợp; sushi dùng cá hoặc hải sản đã nấu chín có thể là lựa chọn an toàn hơn.
  • Cá xông khói bảo quản lạnh: chỉ dùng khi được nấu đến nóng bốc hơi. Tránh pa-tê và các loại thịt phết cần bảo quản lạnh trước khi mở.
  • Sữa, nước ép và chế phẩm sữa chưa được thanh trùng hoặc xử lý an toàn: chọn sản phẩm có thông tin xử lý rõ trên nhãn và bảo quản đúng.
  • Salad trứng, thịt hoặc cá làm sẵn và bảo quản lạnh: ưu tiên món tự chế biến từ nguyên liệu được xử lý sạch, giữ lạnh đúng cách và ăn sớm.
  • Rau mầm sống, kể cả giá đỗ: nấu chín trước khi ăn; chỉ rửa sạch không thay thế được bước nấu chín.
  • Rau và trái cây chưa rửa sạch: rửa kỹ dưới vòi nước sạch trước khi ăn hoặc gọt vỏ, tách khỏi thịt sống khi sơ chế.

Khi chế biến tại nhà, mẹ bầu nên tách thực phẩm sống khỏi món ăn ngay, rửa tay và dụng cụ sạch, nấu chín và bảo quản lạnh đúng cách. Ngoài nguy cơ nhiễm khuẩn, mẹ cần tránh gan, dầu gan cá và viên bổ sung chứa vitamin A dạng retinol vì dùng quá nhiều retinol có thể gây hại cho thai nhi.

6.2. Lựa chọn cá ít thủy ngân

Cá là nguồn protein và nhiều dưỡng chất có giá trị trong thai kỳ, vì vậy mẹ bầu không cần kiêng cá hoàn toàn. Điều quan trọng là chọn đúng loại cá và ăn với tần suất phù hợp để vừa nhận được lợi ích dinh dưỡng vừa hạn chế tiếp xúc với thủy ngân.

Khi chọn cá, mẹ bầu có thể theo các nguyên tắc sau:

  • Theo bảng FDA/EPA, mẹ có thể ưu tiên cá thuộc nhóm ít thủy ngân và ăn 2–3 khẩu phần mỗi tuần, tổng khoảng 225–340 g; một khẩu phần người lớn khoảng 113 g.
  • Có thể lựa chọn các loại như cá hồi, cá mòi, cá cơm, cá rô phi, tôm, cua và mực.
  • Nếu ăn cá ngừ trắng (albacore), chỉ dùng khoảng một khẩu phần trong tuần đó (khoảng 113 g) và không ăn thêm loại cá khác trong cùng tuần theo bảng FDA/EPA.
  • Tránh các loài thuộc nhóm thủy ngân cao theo FDA/EPA như cá ngừ mắt to, cá mập, cá kiếm, cá thu vua, cá cờ marlin, orange roughy và tilefish vùng Vịnh Mexico; tên gọi tại Việt Nam cần được đối chiếu đúng loài.
  • Với cá tự đánh bắt hoặc không xác định rõ loài và nguồn gốc, mẹ bầu nên kiểm tra thông tin an toàn trước khi sử dụng thường xuyên.

Mẹ bầu nên xác nhận chính xác loài cá khi mua vì tên gọi cá ở Việt Nam có thể khác nhau theo vùng. Chọn cá đúng loại và đúng lượng giúp mẹ bầu nhận được lợi ích của cá mà vẫn hạn chế thủy ngân.

6.3. Tránh rượu và kiểm soát caffeine

Trong thai kỳ, mẹ bầu nên tránh rượu, bia và các loại đồ uống có cồn. Hiện chưa xác định được một lượng rượu nào có thể xem là an toàn để khuyến khích sử dụng khi mang thai.

Với caffeine, tổng lượng sử dụng nên được giữ dưới khoảng 200 mg mỗi ngày. Caffeine không chỉ có trong cà phê mà còn có trong trà, sô-cô-la, một số loại nước ngọt và nước tăng lực.

Kết luận

Ba tháng giữa là giai đoạn mẹ bầu cần chú ý nhiều hơn đến chất lượng bữa ăn để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của cơ thể và sự phát triển của thai nhi. Điều quan trọng không phải là ăn thật nhiều, mà là duy trì khẩu phần đa dạng, cân đối giữa các nhóm thực phẩm và ưu tiên những lựa chọn giàu dinh dưỡng, an toàn.

Mỗi mẹ bầu có thể trạng, mức tăng cân và tình trạng sức khỏe khác nhau, vì vậy chế độ ăn cũng cần được điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Khi giữ được thói quen ăn uống hợp lý trong giai đoạn này, mẹ bầu sẽ có nền tảng tốt hơn để chăm sóc sức khỏe của mình và đồng hành cùng sự phát triển của bé trong những tháng tiếp theo.

Chia sẻ bài viết

Chủ đề

  • Sau sinh
  • Phục hồi
  • Sức khoẻ mẹ
T

Tác giả

Trần Thảo Vi

Founder & CEO

Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế

- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-

- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center

- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International

- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition

- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.

Bài viết liên quan

Xem tất cả

Cần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?

Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.

Đặt lịch tư vấn