Dinh dưỡng thai kỳ

Thực đơn 7 ngày cho bà bầu 3 tháng cuối và cách chia bữa

Bước vào tam cá nguyệt thứ ba (tuần 29 – 40), thai nhi bước vào chặng nước rút tăng tốc cả về cân nặng lẫn trí não. Lúc này, việc xây dựng thực đơn 7 ngày.

Image

Bước vào tam cá nguyệt thứ ba (tuần 29 – 40), thai nhi bước vào chặng nước rút tăng tốc cả về cân nặng lẫn trí não. Lúc này, việc xây dựng thực đơn 7 ngày cho bà bầu 3 tháng cuối cân đối năng lượng (cộng thêm khoảng 450 kcal/ngày theo khuyến nghị của Bộ Y tế), ưu tiên đạm, canxi, sắt, DHA kết hợp chia nhỏ 5 – 6 bữa sẽ giúp đáp ứng nhu cầu phát triển của thai nhi mà không gây quá tải tiêu hóa cho mẹ.

Cùng Care With Love tham khảo ngay thực đơn chi tiết dưới đây để bé đạt chuẩn cân nặng sơ sinh mà mẹ vẫn nhẹ nhàng, không lo tích mỡ thừa hay tăng đường huyết.

1. Tầm quan trọng của chế độ dinh dưỡng trong 3 tháng cuối thai kỳ

Tam cá nguyệt thứ ba là giai đoạn bào thai bứt phá mạnh mẽ nhất, đòi hỏi nguồn dưỡng chất dồi dào và liên tục từ cơ thể mẹ:

  • Tăng tốc cân nặng và trưởng thành phổi: Trong 12 tuần cuối, bé có thể tăng thêm tới 2,4 kg (riêng tuần 35 – 40 tăng 45% trọng lượng) để cán mốc sơ sinh chuẩn 3,0 – 3,4 kg. Đây cũng là lúc phổi của bé sản xuất mạnh hoạt chất bề mặt (surfactant) để chuẩn bị tập thở độc lập và tích lũy lớp mỡ dưới da giúp giữ ấm sau sinh.
  • Não bộ phát triển mạnh: Theo Bộ Y tế, 3 tháng cuối là thời điểm não bộ tăng trưởng nhanh nhất cùng quá trình myelin hóa sợi thần kinh. Trong những tuần cuối thai kỳ, nhu cầu tích lũy DHA và các axit béo thiết yếu cho não bộ, võng mạc và mô dự trữ của thai nhi tăng cao hơn rõ rệt so với giai đoạn đầu.
  • Dự trự Sắt và Canxi cho 6 tháng đầu đời: Phần lớn lượng sắt dự trữ tại gan và canxi giúp cứng cáp khung xương, mầm răng của trẻ trong 6 tháng đầu sau sinh được truyền từ mẹ sang con mạnh mẽ nhất ở giai đoạn này.
  • Lấy đà vượt cạn và gọi sữa non về sớm: Ăn uống đủ chất giúp mẹ đáp ứng mức tăng 40 – 50% thể tích máu, phòng ngừa thiếu máu, tiền sản giật, tích lũy thể lực cho cuộc chuyển dạ và kích thích tuyến vú tiết sữa non (colostrum) ngay từ tuần 29 – 31.

Dinh dưỡng 3 tháng cuối giúp tăng cân, trưởng thành phổi, phát triển não bộ, dự trữ Sắt - Canxi cho thai nhi và tạo đà vượt cạn, gọi sữa non cho mẹ bầu.

Dinh dưỡng 3 tháng cuối giúp tăng cân, trưởng thành phổi, phát triển não bộ, dự trữ Sắt - Canxi cho thai nhi và tạo đà vượt cạn, gọi sữa non cho mẹ bầu.

2. Gợi ý thực đơn 7 ngày cho bà bầu 3 tháng cuối

Mẫu thực đơn 7 ngày dưới đây được thiết kế dựa trên Tháp dinh dưỡng 3 tháng cuối của Viện Dinh dưỡng Quốc gia (đáp ứng 13,5 đơn vị ngũ cốc, 8 đơn vị đạm, 6 đơn vị sữa, 4 đơn vị rau, 4 đơn vị quả, 6 đơn vị dầu mỡ và 10 đơn vị nước mỗi ngày), sử dụng nguyên liệu quen thuộc, chế biến thanh đạm và tách riêng thời điểm uống Sắt – Canxi.

2.1. Bảng thực đơn 7 ngày gồm bữa sáng, trưa, tối và bữa phụ

Ngày Bữa sáng (07:00) Phụ sáng (09:30) (Uống Canxi sau ăn sáng 1 giờ) Bữa trưa (12:00) (Đủ 4 nhóm chất) Phụ chiều (15:30) (Uống Sắt + Folic cách sữa 2 giờ) Bữa tối (18:30) (Thanh đạm, dễ tiêu) Phụ tối (21:00) (Ngừa Ceton máu & Chuột rút)
Thứ 2 Cháo yến mạch (50g) nấu 200ml sữa tươi không đường + 1 trứng luộc + 50g bơ 1 hũ sữa chua Hy Lạp không đường (100g) + 15g hạnh nhân, hạt chia + 80g táo 1,5 chén cơm gạo lứt; 105g ức gà áp chảo dầu ô liu; 120g bông cải xanh luộc; canh bí đỏ nấu 45g tôm đồng 1 củ khoai lang hấp (160g) + 160g cam tươi hoặc bưởi múi 1,5 chén cơm gạo lứt; 105g cá hồi nướng măng tây; 80g bí ngòi hấp; canh cải bó xôi thịt băm 200ml sữa tươi không đường ấm + 15g phô mai + 1 quả chuối chín nhỏ (80g)
Thứ 3 Phở bò chín kỹ (150g bánh phở, 75g bò thăn, 80g giá và hành chần chín) 200ml sữa bầu/sữa tươi không đường + 15g hạt óc chó + 80g dâu tây 1,5 chén cơm trộn hạt diêm mạch (quinoa); 60g thịt thăn rim 30g tôm; 120g cải thìa xào nấm hương; canh bầu nấu hến 1 chén chè đậu xanh hạt sen ít đường (30g đậu) + 160g ổi chín bỏ hạt 1,5 chén cơm; 85g đùi gà bỏ da om nấm; 60g đậu phụ nhồi thịt sốt cà; canh mồng tơi nấu cua đồng 200ml sữa tươi không đường ấm + 2 hũ sữa chua không đường (chia chiều & tối)
Thứ 4 2 lát bánh mì nguyên cám + 1 trứng ốp la chín + 5g bơ lạt + dưa leo, cà chua + 200ml sữa tươi 1 hũ sữa chua ít béo (100g) + 1 miếng phô mai (15g) + 160g đu đủ chín 1,5 chén cơm gạo lứt; 105g cá chép (hoặc cá trắm) hấp gừng; 80g đậu cô ve xào 30g thịt bò; canh rau đay nấu 30g tép đồng 1 bắp ngô ngọt luộc (200g) + 160g bưởi ngọt hoặc kiwi cắt miếng 1,5 chén cơm; 100g thịt đùi ếch kho nghệ nhạt; 120g củ cải, su su, cà rốt luộc chấm vừng lạc; canh rau ngót nấu thịt 200ml sữa bầu/sữa tươi không đường ấm + 1 lát bánh mì nguyên cám nhỏ
Thứ 5 Bún mọc sườn non (150g bún, 60g sườn nạc và mọc chín, dọc mùng) Sinh tố 60g bơ xay cùng 200ml sữa tươi không đường + 80g lê tươi 1,5 chén cơm gạo giã dối; 45g tôm đồng rang 45g thịt nạc vai; 120g bông cải xanh xào cà rốt; canh bí xanh nấu tôm khô 1 bát con cháo chim bồ câu (hoặc cháo thịt băm) hạt sen + 160g cam tươi 1,5 chén cơm; 105g cá thu nhỏ (hoặc cá bạc má) sốt cà; 80g cần tây, ngó sen xào thịt; canh rong biển đậu phụ 200ml sữa tươi không đường ấm + 1 hũ sữa chua + 1 miếng phô mai (15g)
Thứ 6 Cháo thịt bò bí đỏ (50g gạo tẻ và gạo lứt, 60g bò băm, 80g bí đỏ, 5g dầu ô liu) 200ml sữa tươi không đường + 1 trứng gà luộc + 80g việt quất/dâu tây 1,5 chén cơm; 75g thịt bò hầm khoai tây, cà rốt; 120g cải ngồng luộc; canh mướp nấu 60g thịt nghêu/ngao 150g khoai môn/khoai lang hấp + 160g dưa hấu (giảm phù chân, ợ nóng) 1,5 chén cơm gạo lứt; 90g lươn đồng om chuối đậu (60g đậu phụ); 80g giá hẹ xào chín kỹ; canh rau dền nấu tôm 200ml sữa bầu/sữa tươi không đường ấm + 2 hũ sữa chua + 15g hạnh nhân
Thứ 7 Miến gà nấm hương (120g miến dong/bún gạo lứt, 85g gà bỏ da, 80g nấm và rau cải) 200ml sữa tươi không đường + 1 miếng phô mai (15g) + 80g táo tươi 1,5 chén cơm gạo lứt; 105g cá hồi áp chảo sốt cam; 80g bắp cải cuộn 30g thịt hấp; canh hoa thiên lý thịt băm 40g bột ngũ cốc nguyên hạt không đường pha 100ml sữa tươi + 160g quýt ngọt 1,5 chén cơm; 100g thịt cua biển hấp gỡ thịt; 120g đậu Hà Lan (hoặc đậu rồng) xào tỏi; canh cải xanh thịt nạc 200ml sữa tươi không đường ấm + 1 quả chuối chín (80g) + 10g hạt óc chó
CN Bánh canh (hoặc hủ tiếu) tôm thịt (150g sợi bánh, 60g tôm thịt, giá hẹ chần chín) 2 hũ sữa chua không đường (200g) trộn 80g xoài chín và 10g hạt chia 1,5 chén cơm; 85g gà kho gừng bỏ da; trứng hấp đậu phụ (1 trứng + 58g đậu phụ); 160g rau muống luộc 1 củ khoai lang nướng/luộc (160g) + 160g ổi hoặc cam tươi 1,5 chén cơm gạo lứt; 90g thịt lợn thăn hấp 80g măng tây; 80g cải bó xôi xào nấm; canh khoai tây củ dền hầm xương 200ml sữa bầu/sữa tươi không đường ấm (kèm 200ml sữa tươi vào buổi chiều)

2.2. Khẩu phần tham khảo và cách đổi món linh hoạt

Để chủ động đi chợ và đổi món theo sở thích mà vẫn giữ chuẩn năng lượng 2.200 – 2.500 kcal/ngày (đáp ứng đủ 13,5 đơn vị tinh bột, 8 đơn vị đạm, 4 đơn vị rau, 4 đơn vị quả, 6 đơn vị sữa và 6 đơn vị dầu mỡ), mẹ bầu chỉ cần áp dụng quy tắc quy đổi tương đương theo từng bữa của Viện Dinh dưỡng Quốc gia dưới đây:

  • Bữa sáng (~450 – 550 kcal):
  • Tinh bột (2 – 2,5 đơn vị): Chọn 1 tô bún, phở, miến hoặc bánh canh (120 – 150g), hoặc 50g yến mạch/gạo nấu cháo, hoặc 2 lát bánh mì nguyên cám (60g).
  • Chất đạm (2 – 2,5 đơn vị): Khoảng 60 – 85g thịt bò, thịt gà hoặc tôm thịt; có thể đổi sang 1 quả trứng gà (47g) kết hợp 30 – 45g thịt băm (cỡ 1 lòng bàn tay).
  • Rau củ (1 đơn vị): 80g rau cải, bí đỏ, nấm hoặc giá đỗ chần chín nấu kèm món sáng.
  • Sữa & Chất béo (1 – 2 đơn vị sữa + 1 đơn vị béo): 100 – 200ml sữa tươi không đường (uống kèm hoặc nấu cháo yến mạch); thêm 5g dầu ô liu hoặc 50g quả bơ.
  • Bữa trưa (~650 – 750 kcal – Bữa chính lớn nhất):
  • Tinh bột (3 – 3,5 đơn vị): Khoảng 1,5 chén cơm chín (165g cơm gạo lứt, gạo giã dối hoặc cơm trắng trộn hạt quinoa).
  • Chất đạm (3 – 3,5 đơn vị): Khoảng 100 – 130g thịt, cá, tôm sống sạch (đổi linh hoạt giữa 105g ức gà/cá hồi, hoặc 75g thịt bò + 60g thịt nghêu, hoặc 60g thịt thăn + 45g tôm đồng).
  • Rau củ (2 – 2,5 đơn vị): 160 – 200g rau lá xanh thẫm và củ quả (gồm 1 đĩa rau luộc/xào + 1 bát canh rau đay, bí đỏ hoặc mồng tơi).
  • Chất béo tốt (2 đơn vị): 2 muỗng cà phê dầu thực vật (10g dầu ô liu, dầu hạt cải) dùng chế biến món ăn.
  • Bữa phụ sáng & chiều (~200 – 250 kcal/bữa):
  • Tinh bột (1,5 – 2 đơn vị vào buổi chiều): 1 củ khoai lang vừa (160g), 1 bắp ngô luộc, 40g bột ngũ cốc nguyên cám hoặc 1 bát con cháo/chè hạt sen ít đường.
  • Chất đạm (0,5 – 1 đơn vị tùy bữa): Từ 1 quả trứng luộc, 30g đậu xanh hầm hoặc đạm thực vật trong các loại hạt.
  • Trái cây (3 – 4 đơn vị chia 2 bữa): Phụ sáng ăn 80g quả (táo, dâu, đu đủ); phụ chiều ăn 160g quả giàu Vitamin C (cam, bưởi, ổi) để hỗ trợ hấp thu viên Sắt.
  • Sữa & Hạt (3 – 4 đơn vị sữa + 1,5 đơn vị hạt): Quy đổi linh hoạt 100ml sữa tươi = 1 hũ sữa chua (100g) = 1 miếng phô mai (15g); ăn kèm 10 – 15g hạt óc chó, hạnh nhân hoặc hạt chia.
  • Bữa tối (~550 – 600 kcal – Thanh đạm, ít dầu mỡ):
  • Tinh bột (3 đơn vị): Khoảng 1,5 chén cơm lưng (165g cơm gạo lứt hoặc cơm trắng), lưu ý không ăn quá no vào buổi tối.
  • Chất đạm (3 đơn vị): Khoảng 90 – 110g đạm dễ tiêu hóa (ưu tiên 105g cá hồi/cá thu nhỏ, 100g thịt cua biển/thịt ếch/lươn đồng, hoặc 85g gà bỏ da + 60g đậu phụ).
  • Rau củ (1,5 – 2 đơn vị): 120 – 160g rau củ chế biến dạng hấp, luộc hoặc nấu canh thanh mát để đạt tổng 320 – 400g rau/ngày.
  • Chất béo tốt (1 – 2 đơn vị): 1 – 1,5 muỗng cà phê dầu thực vật (5 – 7g) hoặc 11g vừng lạc chấm kèm; tránh đồ chiên rán ngập dầu.
  • Bữa phụ tối lúc 21:00 (~150 – 200 kcal):
  • Sữa & Đạm giải phóng chậm (2 – 3 đơn vị sữa): Uống 1 ly sữa tươi tiệt trùng không đường hoặc sữa bầu ấm (200ml), kết hợp 1 miếng phô mai (15g) hoặc 1 hũ sữa chua để nuôi dưỡng thai nhi và giữ đường huyết ổn định suốt đêm.
  • Trái cây & Tinh bột nhẹ (tùy chọn): Có thể ăn kèm 80g chuối chín (bổ sung Kali ngừa chuột rút ban đêm) hoặc 1 lát bánh mì nguyên cám nhỏ nếu mẹ nhanh đói; tuyệt đối tránh bánh kẹo ngọt và tinh bột tinh chế.

3. Nguyên tắc xây dựng thực đơn 3 tháng cuối đủ dinh dưỡng

Theo Hướng dẫn quốc gia về dinh dưỡng cho phụ nữ có thai (Quyết định 776/QĐ-BYT của Bộ Y tế), thực đơn 3 tháng cuối không tăng nhiều về lượng tinh bột (chỉ tăng 0,5 đơn vị ngũ cốc so với 3 tháng giữa) mà tập trung tăng vọt nhóm thực phẩm giàu đạm, sữa và chất béo tốt để "vào con không vào mẹ".

3.1. Cân đối năng lượng và mức tăng cân theo thể trạng

Mẹ bầu cần cộng thêm 450 kcal/ngày so với trước khi mang thai (tương đương ăn thêm 1 – 1,5 chén cơm cùng thức ăn giàu đạm và 2 – 3 ly sữa/ngày). Nhịp độ tăng cân trong 3 tháng cuối cần bám sát thể trạng BMI ban đầu của mẹ:

  • Thể trạng bình thường (BMI 18,5 – 24,9): Mục tiêu tăng 5 – 6 kg trong 3 tháng cuối (trung bình 0,4 – 0,5 kg/tuần, chiếm một nửa tổng số cân tăng của cả thai kỳ).
  • Thể trạng gầy hoặc thai nhi nhẹ cân (BMI < 18,5): Cần duy trì tổng mức tăng cả thai kỳ đạt 25% cân nặng trước bầu. Để thúc cân nhanh cho bé, mẹ nên tăng cường đạm nạc (thịt bò, ức gà, cá hồi, trứng, thịt ếch), ưu tiên sữa chua Hy Lạp (cung cấp tới 97 kcal/100g so với 63 kcal/100g của sữa chua thường) và bổ sung bơ, khoai lang, các loại hạt vào bữa phụ.
  • Thể trạng thừa cân, béo phì (BMI ≥ 25,0): Kiểm soát tổng mức tăng cả thai kỳ ở mức 15% cân nặng ban đầu (7 – 11 kg nếu thừa cân; 4 – 9 kg nếu béo phì). Mẹ nên dùng ngũ cốc nguyên cám, đạm nạc, sữa tách béo không đường và cắt bỏ hoàn toàn đồ ngọt, thức ăn chiên rán.

Mẹ bầu nên kiểm tra chỉ số BMI định kỳ để xác định mức tăng cân phù hợp với thể trạng.

Mẹ bầu nên kiểm tra chỉ số BMI định kỳ để xác định mức tăng cân phù hợp với thể trạng.

3.2. Ưu tiên đạm, sắt, canxi, DHA, choline và chất xơ trong bữa ăn

Để đáp ứng tốc độ tích lũy mô dự trữ khổng lồ của bé trong 12 tuần cuối, bữa ăn hàng ngày của mẹ cần hội tụ đủ:

  • Chất đạm (Protein) – Tăng cường theo nhu cầu 3 tháng cuối (cộng thêm khoảng 18 – 31 g/ngày tùy khẩu phần): Tương đương 8 đơn vị đạm/ngày (khoảng 248g thịt nạc, 280g cá hoặc 336g thịt gà phối hợp). Đạm động vật (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua) cần chiếm từ 35% trở lên kết hợp cùng đậu phụ, đậu xanh, hạt óc chó.
  • Canxi, Vitamin D và Magie – Đạt 1.200 mg Canxi & 600 – 800 IU Vitamin D/ngày: Đảm bảo tỷ số Canxi/Phốt pho ở mức 1,0 – 1,5. Do ruột non chỉ hấp thu tối đa khoảng 500 mg canxi nguyên tố/lần, mẹ hãy rải đều qua 6 đơn vị sữa/chế phẩm sữa, tôm đồng (1.120 mg canxi/100g), tép đồng (910 mg/100g), cua biển, rau đay và uống viên canxi (kèm Magie, D3, K2) sau bữa sáng hoặc trưa; tránh uống buổi tối gây khó ngủ.
  • Sắt, Axit Folic và Vitamin C – Đạt 27,4 – 31,1 mg Sắt qua thức ăn: Kết hợp thịt bò, lòng đỏ trứng, rau bina với viên uống 30 – 60 mg sắt và 400 – 600 mcg axit folic/ngày (hoặc 60 – 120 mg sắt theo chỉ định nếu thiếu máu). Lưu ý uống sắt cách xa canxi/sữa tối thiểu 2 giờ và ăn kèm trái cây giàu Vitamin C.
  • DHA và Choline – Đạt 200 – 300 mg DHA & 450 mg Choline/ngày: Mẹ nên duy trì 2 – 3 bữa cá béo ít thủy ngân mỗi tuần, kết hợp lòng đỏ trứng gà chín, thịt nạc và chỉ bổ sung viên uống DHA theo tư vấn của bác sĩ sản khoa.
  • Chất xơ, Kẽm và I-ốt: Duy trì 28 g chất xơ/ngày (320 – 400g rau xanh, 320g trái cây), 20 mg Kẽm/ngày (thịt bò, nghêu, cua biển, hạt bí) và nêm muối I-ốt hàng ngày nhưng giữ tổng lượng muối dưới 5 g/ngày để ngừa phù nề.

3.3. Chia bữa hợp lý và chế biến an toàn, dễ tiêu

Vào những tuần cuối, kích thước tử cung lớn gây chèn ép mạnh lên dạ dày, khiến mẹ bầu rất nhanh no nhưng lại dễ đói và dễ bị ợ nóng. Để tối ưu hóa lượng dưỡng chất truyền sang con mà không gây quá tải tiêu hóa, mẹ cần lưu ý:

  • Chia nhỏ khẩu phần thành 5 – 6 bữa/ngày (3 bữa chính; 2 – 3 bữa phụ) giúp dòng dưỡng chất bơm qua nhau thai đều đặn suốt cả ngày, đồng thời ngăn chặn hiện tượng tăng đường huyết đột ngột sau ăn.
  • Ưu tiên chế biến món ăn bằng cách hấp, luộc, hầm nhừ hoặc áp chảo với lượng dầu vừa phải (chỉ nên dùng 30g dầu thực vật) sẽ giúp bảo toàn tối đa các loại vitamin dễ nhạy cảm với nhiệt độ cao như Axit Folic và Vitamin C.
  • Duy trì uống đủ 2,0 – 2,5 lít nước mỗi ngày (tương đương 10 đơn vị nước, tính khoảng 40 ml/kg cân nặng) để duy trì thể tích nước ối ổn định, đồng thời tuân thủ tuyệt đối quy tắc ăn chín uống sôi để phòng ngừa rối loạn tiêu hóa.

4. Cách điều chỉnh thực đơn theo tháng thứ 7, 8 và 9

Trong 3 tháng cuối, nhu cầu sinh lý của thai nhi và sự chèn ép cơ học lên cơ thể mẹ thay đổi theo từng tháng; các chuyên gia dinh dưỡng và bệnh viện sản khoa khuyến nghị mẹ điều chỉnh trọng tâm thực đơn qua 3 cột mốc như sau:

  • Tháng thứ 7 (Tuần 29 - Tuần 32): Lưu lượng máu của mẹ tăng cao dễ gây mệt mỏi, thiếu máu; thai nhi phát triển mạnh khung xương, võng mạc và bắt đầu tích lũy tốc độ cao DHA/EPA.

Cách điều chỉnh thực đơn: Tăng cường các thực phẩm giàu sắt, canxi, phốt pho, i-ốt, kẽm và Omega-3 như thịt bò nạc, thịt gà, lòng đỏ trứng, rong biển, đậu phụ, mộc nhĩ đen, tôm tép đồng ăn cả vỏ, cá béo (cá hồi, cá thu nhỏ) và hạt óc chó, hạnh nhân. Bắt đầu giảm lượng muối trong nấu nướng (bỏ đồ hộp, dưa muối, thịt xông khói) để ngừa phù nề và tránh ăn quá no nhằm hạn chế chứng ợ nóng.

  • Tháng thứ 8 (Tuần 33 - Tuần 36): Não bộ thai nhi phát triển nhanh và mạnh nhất; đồng thời bé bắt đầu tích trữ đường (glycogen) và chất béo trong gan cũng như dưới da để tăng trọng lượng và chiều dài cơ thể.

Cách điều chỉnh thực đơn: Ưu tiên nguồn dinh dưỡng lớn và đa dạng từ đạm chất lượng cao (thịt, cá, trứng, sữa, gan động vật ăn tối đa 1 lần/tuần), chất béo lành mạnh giàu Omega-3 (cá hồi, hạt chia, quả óc chó), Vitamin D, Magie và ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch). Lưu ý chia nhỏ bữa ăn, hạn chế ăn quá nhiều đậu nành hoặc khoai hồng nếu mẹ bị chướng bụng, không tự ý lạm dụng dầu gan cá hay nhân sâm và kiểm soát đồ ngọt để tránh thai quá to gây khó sinh.

Tháng thứ 9 (Tuần 37 - Tuần 40): Thai nhi đã hoàn thiện các cơ quan, kích thước rất lớn gây áp lực mạnh lên dạ dày và ruột làm mẹ dễ bị táo bón, ợ nóng; cơ thể mẹ cần tích trữ năng lượng cho cuộc chuyển dạ và sản xuất sữa sau sinh.

Cách điều chỉnh thực đơn: Ưu tiên các món ăn thanh đạm, dễ tiêu hóa; giảm bớt khối lượng thức ăn trong 3 bữa chính và tăng cường vào các bữa phụ từ sữa, sữa chua, phô mai, tôm, canh cá, đậu phụ (giàu canxi và vitamin D giúp xương chắc khỏe và lợi sữa sau sinh). Tăng cường rau củ giàu chất xơ và vitamin A, C, E (cần tây, cà rốt, súp lơ, rau đay, mồng tơi, trái cây tươi) cùng 2 – 2,5 lít nước/ngày để ngừa táo bón, cạn ối và nhiễm trùng đường tiết niệu trước ngày sinh.

5. Điều chỉnh thực đơn khi mẹ bầu gặp vấn đề thường gặp

Khi bước vào những tuần cuối, mẹ có thể tinh chỉnh cách ăn uống để triệu chứng khó chịu đầy hơi, ợ nóng:

5.1. Khi mẹ bầu bị ợ nóng, đầy bụng hoặc nhanh no

Theo Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé (Bộ Y tế), việc uống nước, sữa hoặc húp canh vào khoảng nghỉ giữa các bữa (thay vì uống ngay trong bữa cơm) giúp giảm rõ rệt tình trạng trào ngược axit.

Ngoài ra, mẹ nên ăn nhiều bữa nhỏ với các món mềm dễ tiêu (cháo yến mạch, bánh mì nguyên cám, cá hấp, sữa chua). Ngồi thẳng lưng khi ăn, nhai kỹ 20 phút, đi bộ nhẹ sau ăn, kê cao gối khi ngủ; tránh đồ chiên rán, gia vị cay chua và bổ sung quả mát như dưa hấu, đu đủ chín.

5.2. Khi mẹ bầu gặp vấn đề về đường huyết

Ở 3 tháng cuối, các hormone nhau thai đạt đỉnh gây đề kháng insulin mạnh mẽ. Nếu đường huyết cao, lượng đường dư thừa truyền sang con dễ gây thai quá to (trên 3,5 – 4,0 kg), đa ối, tiền sản giật, phổi chậm trưởng thành và nguy cơ hạ đường huyết sơ sinh sau đẻ. Nguyên tắc điều chỉnh thực đơn kiểm soát đường huyết gồm:%). Phác đồ dinh dưỡng chuẩn từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia và Bệnh viện Nội tiết Trung ương gồm:

  • Thay gạo trắng, bún, phở tinh chế bằng gạo lứt, gạo giã dối, yến mạch nguyên hạt, đậu đen; tuyệt đối không nêm thêm đường, mật ong hay sữa đặc.
  • Bắt buộc dùng sữa không đường hoặc sữa y học chuyên biệt cho mẹ tiểu đường thai kỳ.
  • Tách trái cây sang bữa phụ, chỉ ăn 50 – 100 g/lần ở dạng múi/miếng nguyên xác với quả ngọt, tránh vắt nước ép hay ăn trái cây sấy.
  • Bữa phụ tối với 1 ly sữa không đường giúp ngừa tăng ceton máu ban đêm do nhịn đói dài giờ.
  • Kết hợp đi bộ hoặc bơi lội 20 – 30 phút/ngày để giữ đường huyết lúc đói ≤ 5,3 mmol/L và HbA1c < 6,0 – 6,5%.

Mẹ bầu bị đường huyết cao nên dùng thực phẩm ít hoặc không đường (gạo lứt, yến mạch, sữa không đường, trái cây nguyên miếng) và đi bộ đều đặn.

Mẹ bầu bị đường huyết cao nên dùng thực phẩm ít hoặc không đường (gạo lứt, yến mạch, sữa không đường, trái cây nguyên miếng) và đi bộ đều đặn.

6. Thực phẩm cần tránh và những hiểu lầm khi lên thực đơn 3 tháng cuối

Để về đích an toàn trong những tuần cuối thai kỳ, mẹ bầu cần loại bỏ các thực phẩm tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn, co thắt tử cung và tránh xa những mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học:

Các thực phẩm và đồ uống cần tránh hoặc hạn chế nghiêm ngặt:

  • Kiêng tuyệt đối gỏi, hàu sống, bò tái, trứng lòng đào, thịt nguội, giá đỗ và sữa chưa tiệt trùng để phòng nhiễm khuẩn gây sinh non, thai lưu.
  • Thận trọng với thực phẩm chưa rõ độ an toàn khi ăn nhiều: tránh ăn đu đủ xanh, rau chùm ngây, rau sam hoặc tự uống nước ép rau ngót sống; với rau ngót nấu chín hay dứa chín tươi, mẹ vẫn có thể dùng lượng vừa phải trong bữa ăn bình thường.
  • Tránh các loại cá có hàm lượng thuỷ ngân cao như cá ngừ lớn, cá thu lớn, đồ hộp. Ngoài ra, hạn chế ăn dưa muối chua để ngừa phù nề. Cấm tuyệt đối rượu bia; hạn chế nước ngọt, trà, cà phê vì làm giảm hấp thu vi chất.

3 hiểu lầm phổ biến cần tránh khi lên thực đơn 3 tháng cuối:

Sai lầm: Tự uống nước lá tía tô đặc hoặc ăn thật nhiều dứa để thúc sinh: Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng khẳng định việc uống nước tía tô đặc hay ăn nhiều dứa giúp cổ tử cung mở nhanh hơn. Mẹ bầu không nên tự áp dụng các mẹo truyền miệng thúc chuyển dạ khi chưa trao đổi với bác sĩ sản khoa.

Sai lầm: Uống nước mía, chè ngọt để con to: Dồn nạp đường chỉ khiến mẹ tích mỡ, tiểu đường và thai quá to khó sinh. Để con tăng cân chuẩn, hãy tăng cường đạm nạc, chất béo tốt và tinh bột phức (gạo lứt, khoai lang).

Sai lầm: Uống gộp viên Sắt và Canxi cùng một lúc: Canxi liều cao có thể cạnh tranh và làm giảm khả năng hấp thu sắt tại đường tiêu hóa. Mẹ nên uống viên sắt và canxi cách nhau ít nhất 2 giờ theo đúng liều lượng bác sĩ chỉ định, thường ưu tiên dùng canxi sau bữa sáng hoặc bữa trưa kèm đủ nước.

Áp dụng thực đơn 7 ngày cho bà bầu 3 tháng cuối khoa học, giàu đạm, canxi và kiểm soát tốt đường huyết chính là bước chuẩn bị hoàn hảo nhất giúp bé yêu chào đời cứng cáp, thông minh và giúp mẹ có một cuộc vượt cạn suôn sẻ. Bên cạnh dinh dưỡng, nếu mẹ đang gặp tình trạng đau mỏi lưng hông, phù nề chân tay hay cần chuẩn bị tâm thế sẵn sàng đón bé, hãy liên hệ ngay với Care With Love để tham khảo các liệu trình thư giãn, chăm sóc mẹ bầu và sau sinh chuyên biệt, tận tâm!5.3. Khi mẹ bầu bị táo bón hoặc chán ăn

Khi tử cung lớn chèn ép đường ruột gây táo bón hoặc cảm giác chán ăn, mẹ bầu nên tăng dần lượng chất xơ hòa tan từ rau lá xanh, khoai lang, yến mạch, đu đủ chín, thanh long kết hợp uống đủ 2 – 2,5 lít nước ấm mỗi ngày. Thay vì ép bản thân ăn một bữa quá nhiều, mẹ có thể đổi sang các món súp, cháo, canh thanh mát dễ nuốt và duy trì đi bộ nhẹ nhàng để kích thích nhu động ruột.

Chia sẻ bài viết

Chủ đề

  • Sau sinh
  • Phục hồi
  • Sức khoẻ mẹ
T

Tác giả

Trần Thảo Vi

Founder & CEO

Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế

- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-

- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center

- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International

- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition

- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.

Bài viết liên quan

Xem tất cả

Cần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?

Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.

Đặt lịch tư vấn