Dinh dưỡng thai kỳ

Mẹ bầu bị táo bón nên ăn gì? 20 món giàu chất xơ hỗ trợ cải thiện

Gợi ý 20 món bổ sung chất xơ cho mẹ bầu bị táo bón, cách phối hợp thực đơn, uống nước và sinh hoạt, cùng các dấu hiệu cần đi khám.

10 phút đọc
Image

Trong thai kỳ, những thay đổi về cơ thể và thói quen sinh hoạt có thể khiến hệ tiêu hóa của mẹ hoạt động khác trước. Có những giai đoạn mẹ cảm thấy bụng nặng nề hơn, việc đi tiêu không còn dễ dàng và cảm giác khó chịu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Khi tìm cách trị táo bón trong thai kỳ, mẹ có thể bắt đầu từ những điều gần gũi như điều chỉnh bữa ăn, tăng thực phẩm giàu chất xơ, uống đủ nước và duy trì vận động phù hợp. Bài viết dưới đây gợi ý 20 món giúp bổ sung chất xơ cho mẹ bầu, cách phối hợp vào thực đơn và những dấu hiệu cần lưu ý để biết khi nào nên đi khám.a

1. Mẹ bầu bị táo bón có nguy hiểm không?

Khi bị táo bón, mẹ cần chú ý mức độ khó chịu và những triệu chứng đi kèm. Những thông tin dưới đây sẽ giúp mẹ biết khi nào có thể điều chỉnh sinh hoạt và khi nào cần được đánh giá y tế.

1.1. Táo bón ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ như thế nào?

Táo bón thông thường chủ yếu gây khó chịu cho mẹ và thường không gây hại trực tiếp cho thai nhi. Tuy nhiên, việc rặn nhiều có thể dẫn đến trĩ hoặc nứt kẽ hậu môn. Mẹ nên trao đổi với bác sĩ nếu tình trạng kéo dài, gây đau hoặc có triệu chứng bất thường.

1.2. Những trường hợp mẹ cần được đánh giá y tế

Mẹ nên liên hệ bác sĩ nếu táo bón nặng, không cải thiện sau khi điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt, hoặc khiến mẹ lo lắng. Việc thăm khám sẽ giúp bác sĩ đánh giá nguyên nhân và lựa chọn cách xử lý phù hợp.

Mẹ cần đi khám ngay nếu táo bón đi kèm một trong các dấu hiệu dưới đây:

  • Đau bụng dữ dội hoặc liên tục.
  • Không trung tiện được.
  • Nôn hoặc sốt.
  • Có máu trong phân hoặc chảy máu hậu môn.
  • Sụt cân không chủ ý.

Nếu điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt chưa giúp cải thiện, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc phù hợp với thai kỳ. Trước khi dùng thuốc nhuận tràng, thuốc đặt hoặc sản phẩm thụt tháo, mẹ cần được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn về loại thuốc và cách dùng.

2. Vì sao mẹ bầu dễ bị táo bón?

Hiện tượng táo bón khi mang thai thường do sự kết hợp của nhiều nguyên nhân khác nhau. Sự gia tăng nồng độ hormone progesterone trong thai kỳ khiến các cơ đường tiêu hóa thư giãn, làm chậm quá trình di chuyển của thức ăn qua ruột, từ đó làm tăng nguy cơ táo bón.

Bên cạnh sự thay đổi nội tiết tố, các thói quen như ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, thiếu vận động hoặc sự xáo trộn trong sinh hoạt hằng ngày cũng là những yếu tố khiến việc đi tiêu trở nên khó khăn hơn. Ngoài ra, việc sử dụng một số sản phẩm bổ sung và thuốc trong thai kỳ, chẳng hạn như sắt, canxi hay một số loại vitamin tổng hợp, cũng có khả năng gây ra hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng táo bón ở một số thai phụ.

Trong trường hợp nhận thấy tình trạng táo bón bắt đầu khởi phát hoặc trở nên nghiêm trọng hơn sau khi dùng các thuốc hay sản phẩm bổ sung này, mẹ bầu nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để nhận được tư vấn phù hợp, tuyệt đối không tự ý ngưng dùng hay điều chỉnh liều lượng.

3. Nguyên tắc ăn uống dành cho mẹ bầu bị táo bón

Mẹ có thể điều chỉnh thực đơn từ những bữa ăn quen thuộc. Các nguyên tắc dưới đây giúp mẹ bổ sung chất xơ từng bước và duy trì chế độ ăn cân bằng trong thai kỳ.

3.1. Bổ sung chất xơ từ nhiều nhóm thực phẩm và tăng từ từ

Mẹ có thể dùng mức khoảng 25 g chất xơ mỗi ngày trong hướng dẫn về táo bón thai kỳ làm mốc tham khảo khi xây dựng thực đơn. Lượng ăn thực tế cần được điều chỉnh theo khả năng dung nạp và hướng dẫn dinh dưỡng của mẹ.

Rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, hạt và quả hạch đều là những nhóm thực phẩm cung cấp chất xơ. Nếu trước đây ăn ít chất xơ, mẹ nên tăng lượng ăn từng chút một và kết hợp uống nước. Mẹ có thể bắt đầu bằng việc thêm rau vào bữa chính, chọn bánh mì nguyên cám hoặc dùng trái cây trong bữa phụ.

Đa dạng các nhóm thực phẩm giàu chất xơ như rau củ, đậu đỗ, hạt và ngũ cốc giúp cải thiện táo bón thai kỳ.
Đa dạng các nhóm thực phẩm giàu chất xơ như rau củ, đậu đỗ, hạt và ngũ cốc giúp cải thiện táo bón thai kỳ.

3.2. Kết hợp uống nước khi tăng lượng chất xơ

Khi tăng lượng chất xơ, mẹ cần uống đủ nước để chất xơ hoạt động tốt hơn và giúp phân mềm hơn. ACOG gợi ý phụ nữ mang thai uống khoảng 1,9–2,8 lít nước mỗi ngày. Đây là mức tham khảo; nhu cầu của mẹ còn phụ thuộc vào sức khỏe, mức vận động và thời tiết.

Mẹ nên uống rải đều trong ngày và có thể mang theo bình nước để dễ duy trì thói quen. Nếu bác sĩ đã hướng dẫn lượng dịch riêng, mẹ cần thực hiện theo hướng dẫn đó.

3.3. Duy trì thực đơn cân bằng và đa dạng

Bữa ăn của mẹ nên phối hợp thực phẩm cung cấp tinh bột, rau củ, thực phẩm cung cấp đạm và nguồn canxi. Mẹ có thể chọn thịt, cá phù hợp với thai kỳ, trứng chín kỹ, các loại đậu hoặc đậu phụ để bổ sung đạm, đồng thời dùng sữa và sản phẩm từ sữa phù hợp trong khẩu phần. Mẹ cần duy trì chế độ ăn đa dạng, tránh tự cắt bỏ cả một nhóm thực phẩm chỉ vì lo táo bón.

4. Gợi ý 20 món ăn giúp mẹ bầu bổ sung chất xơ

Các món dưới đây giúp mẹ bổ sung chất xơ từ rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt vào bữa chính hoặc bữa phụ. Mẹ có thể luân phiên theo khẩu vị và khả năng dung nạp; lượng chất xơ thực tế thay đổi tùy nguyên liệu và khẩu phần.

Khi chế biến, mẹ cần rửa kỹ rau quả, tách riêng thực phẩm sống với thức ăn đã chín và nấu chín những nguyên liệu cần nấu. Với sữa và sữa chua, mẹ nên chọn sản phẩm từ sữa đã thanh trùng hoặc tiệt trùng. Mẹ cần bảo quản lạnh thực phẩm dễ hỏng theo hướng dẫn trên bao bì.

4.1. Cháo yến mạch với chuối chín

Yến mạch và chuối chín đều góp phần bổ sung chất xơ cho bữa ăn. Mẹ nấu yến mạch theo hướng dẫn trên bao bì, thêm chuối cắt lát và một ít sữa thanh trùng hoặc tiệt trùng nếu thích. Nếu dùng món này cho bữa sáng, mẹ có thể ăn kèm một quả trứng chín kỹ để bổ sung đạm.

Cháo yến mạch và chuối chín cung cấp nguồn chất xơ dồi dào, phù hợp cho bữa sáng của mẹ bầu.
Cháo yến mạch và chuối chín cung cấp nguồn chất xơ dồi dào, phù hợp cho bữa sáng của mẹ bầu.

4.2. Yến mạch ngâm qua đêm với táo

Yến mạch và táo là hai nguyên liệu cung cấp chất xơ trong món ăn này. Mẹ chọn loại yến mạch dùng được theo cách ngâm, trộn với sữa thanh trùng hoặc tiệt trùng hay sữa chua không đường, rồi đậy kín và bảo quản trong tủ lạnh ngay sau khi chuẩn bị.

Nếu nhãn sản phẩm yêu cầu nấu chín, mẹ cần nấu yến mạch trước, làm nguội và bảo quản lạnh. Khi dùng, mẹ thêm táo đã rửa sạch, cắt nhỏ; mẹ có thể giữ phần vỏ nếu ăn được.

4.3. Bánh mì nguyên cám với quả bơ nghiền

Bánh mì nguyên cám và quả bơ cùng cung cấp chất xơ, giúp mẹ thay đổi bữa sáng ngoài các món cháo. Mẹ nghiền bơ để phết lên bánh mì, thêm cà chua đã rửa sạch và trứng chín kỹ nếu muốn bổ sung đạm. Khi mua bánh mì, mẹ nên đọc danh sách thành phần và so sánh lượng chất xơ trên nhãn ở cùng một khẩu phần.

Bánh mì nguyên cám kết hợp bơ nghiền giúp đổi vị bữa sáng và bổ sung chất xơ hiệu quả
Bánh mì nguyên cám kết hợp bơ nghiền giúp đổi vị bữa sáng và bổ sung chất xơ hiệu quả

4.4. Khoai lang hấp

Khoai lang cung cấp tinh bột và chất xơ, còn cách hấp giúp mẹ chuẩn bị món ăn đơn giản. Mẹ rửa sạch khoai rồi hấp đến khi chín mềm. Mẹ có thể dùng khoai thay một phần cơm hoặc bánh mì trong bữa ăn và điều chỉnh lượng ăn theo khẩu phần của mình.

4.5. Ngô luộc

Ngô cung cấp cả tinh bột và chất xơ, nên mẹ có thể dùng trong bữa phụ hoặc thay đổi nguồn tinh bột trong ngày. Mẹ luộc ngô đến khi chín mềm và điều chỉnh lượng ăn theo khẩu phần của mình.

Ngô luộc là món ăn nhẹ tiện lợi, vừa cung cấp năng lượng vừa bổ sung chất xơ cho hệ tiêu hóa.
Ngô luộc là món ăn nhẹ tiện lợi, vừa cung cấp năng lượng vừa bổ sung chất xơ cho hệ tiêu hóa. 

4.6. Sữa chua không đường với hạt chia đã ngâm

Chất xơ trong món này chủ yếu đến từ hạt chia. Mẹ ngâm hạt theo hướng dẫn trên bao bì đến khi nở đều, rồi trộn với sữa chua không đường. Khi mới dùng hạt chia, mẹ nên bắt đầu với một lượng nhỏ và tăng dần theo khả năng dung nạp.

4.7. Cháo đậu xanh với bí đỏ

Đậu xanh và bí đỏ bổ sung chất xơ cho món cháo; đậu xanh cũng cung cấp đạm thực vật. Mẹ nấu đậu, bí đỏ và gạo đến khi chín mềm, giữ lại phần cái trong bát cháo. Nếu muốn đổi sang cháo mặn, mẹ có thể thêm thịt nạc băm hoặc đậu phụ và nấu chín cùng các nguyên liệu.

Cháo đậu xanh bí đỏ cung cấp chất xơ, hỗ trợ cải thiện táo bón ở mẹ bầu.
Cháo đậu xanh bí đỏ cung cấp chất xơ, hỗ trợ cải thiện táo bón ở mẹ bầu.

4.8. Cháo đậu đỏ nấu mềm

Đậu đỏ cung cấp chất xơ và đạm thực vật, giúp món cháo có thêm thành phần ngoài gạo. Mẹ chuẩn bị và nấu đậu đúng hướng dẫn trên bao bì đến khi chín mềm, rồi kết hợp với gạo để làm cháo. Nếu trước đây ít ăn đậu, mẹ nên bắt đầu với phần nhỏ, tăng dần và theo dõi cảm giác đầy bụng.

4.9. Súp đậu lăng với cà rốt

Đậu lăng và cà rốt là các nguyên liệu cung cấp chất xơ trong món súp này; đậu lăng còn bổ sung đạm thực vật. Mẹ nấu các nguyên liệu với nước dùng đến khi chín mềm, sau đó để nguyên hoặc xay mịn theo sở thích. Khi xay, mẹ nên giữ toàn bộ phần cái, không lọc bỏ bã. Mẹ có thể ăn súp cùng bánh mì nguyên cám để đổi bữa.

Súp đậu lăng cà rốt giàu chất xơ, hỗ trợ nhu động ruột cho mẹ bầu.
Súp đậu lăng cà rốt giàu chất xơ, hỗ trợ nhu động ruột cho mẹ bầu.

4.10. Cơm gạo lứt với rau củ và đậu phụ

Gạo lứt và rau củ bổ sung chất xơ, trong khi đậu phụ cung cấp đạm thực vật cho bữa ăn. Mẹ có thể dùng cơm gạo lứt cùng đậu phụ đã chế biến và rau củ nấu chín như bông cải xanh, cà rốt hoặc rau theo mùa.

4.11. Mì nguyên cám với sốt cà chua và bông cải xanh

Mì nguyên cám và bông cải xanh là những thành phần cung cấp chất xơ cho món chính này. Mẹ luộc mì, nấu sốt cà chua rồi thêm bông cải xanh đã chín. Thịt nạc nấu chín kỹ hoặc đậu phụ có thể được phối hợp vào sốt để bổ sung đạm.

4.12. Salad quả bơ và rau xanh

Món trộn này bổ sung chất xơ từ quả bơ và rau xanh. Mẹ cần rửa kỹ rau quả dưới vòi nước sạch trước khi chế biến và sử dụng dụng cụ sạch. Mẹ có thể dùng rau quả ăn sống đã rửa kỹ trong thai kỳ; riêng rau mầm cần được nấu chín. 

Mẹ có thể trộn bơ và rau với dầu thực vật, chanh; mẹ cần tránh sốt tự làm có trứng sống. Mẹ nên chuẩn bị món ăn gần thời điểm dùng và bảo quản lạnh nếu chưa ăn ngay.

Salad bơ và rau xanh sạch được sơ chế kỹ, bổ sung vitamin cùng chất xơ hỗ trợ tiêu hóa thai kỳ
Salad bơ và rau xanh sạch được sơ chế kỹ, bổ sung vitamin cùng chất xơ hỗ trợ tiêu hóa thai kỳ

4.13. Salad đậu gà chín với rau củ

Đậu gà cung cấp cả chất xơ và đạm thực vật cho món salad. Mẹ dùng đậu đã nấu chín hoàn toàn hoặc đậu đóng hộp được chuẩn bị theo hướng dẫn trên nhãn, rồi trộn với cà rốt, bông cải hoặc rau củ theo mùa. Mẹ có thể chọn rau củ đã nấu chín để làm món ăn kèm bữa chính.

4.14. Canh rau mồng tơi

Rau mồng tơi giúp bổ sung rau xanh và chất xơ vào bữa cơm hằng ngày. Mẹ rửa kỹ rau, nấu chín và ăn cả phần rau trong bát canh.

Canh rau mồng tơi nấu chín mềm, dễ ăn và giúp bổ sung chất xơ hòa tan tự nhiên vào bữa cơm.
Canh rau mồng tơi nấu chín mềm, dễ ăn và giúp bổ sung chất xơ hòa tan tự nhiên vào bữa cơm. 

4.15. Canh rau dền nấu thịt nạc

Rau dền cung cấp chất xơ, còn thịt nạc bổ sung đạm cho bữa ăn. Mẹ rửa kỹ rau và nấu cùng thịt nạc băm đến khi các nguyên liệu chín kỹ, sau đó ăn cả phần rau trong bát canh.

4.16. Sữa chua không đường với kiwi

Kiwi cung cấp chất xơ, còn sữa chua bổ sung đạm và canxi cho bữa phụ. Mẹ rửa sạch kiwi trước khi gọt, cắt miếng và dùng cùng sữa chua không đường làm từ sữa đã thanh trùng hoặc tiệt trùng.

4.17. Thanh long ăn cùng sữa chua

Thanh long là nguồn chất xơ từ trái cây trong món bữa phụ này. Mẹ rửa sạch vỏ trước khi cắt, lấy phần thịt quả và trộn cùng sữa chua không đường. Khi trái cây đã có vị ngọt vừa miệng, mẹ có thể dùng món ăn mà không cần thêm đường hoặc siro.

Thanh long trộn sữa chua không đường là bữa phụ thanh mát, cung cấp chất xơ và lợi khuẩn tốt cho mẹ.
Thanh long trộn sữa chua không đường là bữa phụ thanh mát, cung cấp chất xơ và lợi khuẩn tốt cho mẹ.

4.18. Táo và lê

Táo và lê cung cấp chất xơ; phần vỏ ăn được cũng góp thêm chất xơ cho khẩu phần. Mẹ có thể giữ vỏ sau khi rửa kỹ trái cây nếu ăn được.

4.19. Mận khô ăn kèm hạt óc chó

Mận khô và hạt óc chó đều góp phần bổ sung chất xơ cho bữa phụ. Mẹ nên kiểm tra nhãn sản phẩm để biết mận khô có thêm đường hay không và điều chỉnh lượng ăn theo khẩu phần trong ngày. Nếu dị ứng với hạt óc chó, mẹ cần chọn món khác.

4.20. Sinh tố chuối, quả bơ và yến mạch không thêm đường

Mẹ chuẩn bị yến mạch đúng hướng dẫn trên bao bì, rồi xay cùng chuối, quả bơ và nước. Nếu dùng sữa, mẹ cần chọn sữa thanh trùng hoặc tiệt trùng. Mẹ nên giữ toàn bộ phần thịt quả và yến mạch sau khi xay, không lọc bỏ bã để giữ chất xơ từ các nguyên liệu.

Món sinh tố không thêm đường vẫn có năng lượng và đường tự nhiên từ nguyên liệu. Mẹ cần điều chỉnh lượng dùng theo khẩu phần trong ngày.

Sinh tố chuối, bơ và yến mạch bổ sung chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa trong thai kỳ.
Sinh tố chuối, bơ và yến mạch bổ sung chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa trong thai kỳ.

5. Gợi ý cách phối hợp các món vào thực đơn một ngày

Bảng dưới đây gợi ý cách đưa các món có chất xơ vào từng bữa trong ngày, kết hợp với thực phẩm cung cấp đạm.

Bữa ăn

Gợi ý phối hợp

Bữa sáng

Bánh mì nguyên cám với quả bơ nghiền và trứng chín kỹ

Bữa phụ sáng

Sữa chua không đường với kiwi

Bữa trưa

Cơm gạo lứt, thịt gà chín kỹ và canh rau dền

Bữa phụ chiều

Lê cắt miếng và một phần hạt óc chó nếu mẹ ăn được

Bữa tối

Mì nguyên cám với sốt cà chua, bông cải xanh và đậu phụ

Đây là một ví dụ về cách phân bố thực phẩm có chất xơ trong ngày, không phải thực đơn định lượng dành chung cho mọi mẹ bầu. Mẹ cần điều chỉnh lượng thức ăn, tổng năng lượng và lượng chất xơ theo nhu cầu dinh dưỡng, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn riêng của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nếu đang được theo dõi.

6. Những thói quen hỗ trợ cải thiện táo bón khi mang thai

Bên cạnh việc điều chỉnh bữa ăn, mẹ có thể duy trì vận động phù hợp và tập thói quen đi vệ sinh đều đặn. Những thay đổi này có thể hỗ trợ kiểm soát táo bón, nhưng mức cải thiện còn tùy thuộc vào nguyên nhân và tình trạng của mỗi người.

6.1. Duy trì vận động phù hợp với thai kỳ

Vận động thường xuyên với mức độ phù hợp có thể hỗ trợ phòng ngừa táo bón trong thai kỳ. Đi bộ là một lựa chọn đơn giản nếu tình trạng sức khỏe của mẹ cho phép. Trong lúc vận động, mẹ nên giữ mức độ vẫn có thể nói chuyện và tránh tập đến kiệt sức.

Nếu trước đây ít vận động, mẹ nên bắt đầu nhẹ nhàng và tránh tăng cường độ đột ngột. Khi bác sĩ đã có hướng dẫn riêng về vận động, mẹ cần thực hiện theo hướng dẫn đó.

6.2. Đi vệ sinh khi có nhu cầu và hạn chế rặn kéo dài

Mẹ nên đi vệ sinh khi có nhu cầu, dành thời gian thoải mái và tránh rặn kéo dài. Khi ngồi, mẹ có thể dùng một chiếc ghế kê chân chắc chắn để đầu gối cao hơn hông, đồng thời giữ tư thế thoải mái.

Kết luận

Khi bị táo bón trong thai kỳ, mẹ có thể bắt đầu từ những thay đổi đơn giản như tăng chất xơ từ từ, uống đủ nước, duy trì vận động phù hợp và đi vệ sinh khi có nhu cầu. Các món từ yến mạch, rau củ, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây giúp mẹ đa dạng nguồn chất xơ trong ngày.

Nếu táo bón kéo dài hoặc chưa cải thiện sau khi điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt, mẹ nên liên hệ bác sĩ. Nếu táo bón đi kèm đau bụng dữ dội hoặc liên tục, nôn, sốt, không trung tiện được hay chảy máu khi đi ngoài, mẹ cần đi khám ngay. Mẹ không nên tự dùng thuốc nhuận tràng hoặc tự thay đổi thuốc, viên bổ sung đang sử dụng.

Chia sẻ bài viết

Chủ đề

  • Sau sinh
  • Phục hồi
  • Sức khoẻ mẹ
T

Tác giả

Trần Thảo Vi

Founder & CEO

Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế

- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-

- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center

- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International

- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition

- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.

Bài viết liên quan

Xem tất cả

Cần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?

Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.

Đặt lịch tư vấn