Tập đi sau sinh mổ: Thời điểm và hướng dẫn từng bước
Sinh mổ mấy ngày đi lại được? Tìm hiểu thời điểm phù hợp, cách ngồi dậy, đứng lên, tập đi từng bước và dấu hiệu cần hỗ trợ y tế.

Vận động sớm sau phẫu thuật lấy thai giúp mẹ dần lấy lại khả năng sinh hoạt và hỗ trợ quá trình hồi phục. Tuy nhiên, cảm giác đau tại vết mổ cùng nỗi sợ ảnh hưởng đường khâu khiến nhiều mẹ e ngại việc rời khỏi giường bệnh. Việc nắm rõ thời điểm tập đi sau sinh mổ, cách xoay người ngồi dậy và các bước di chuyển phù hợp sẽ giúp mẹ tự tin hơn khi bắt đầu vận động. Bài viết dưới đây hướng dẫn mẹ từng bước, đồng thời chỉ ra những dấu hiệu cần dừng tập và nhờ hỗ trợ y tế.
1. Sinh mổ mấy ngày đi lại được?
Mẹ có thể được hỗ trợ ngồi dậy, đứng lên và tập đi ngay trong ngày đầu sau sinh mổ nếu sức khỏe cho phép. Một số chương trình hồi phục sớm bắt đầu hỗ trợ mẹ rời giường khoảng 6 giờ sau sinh. Thời điểm cụ thể phụ thuộc vào cách gây tê hoặc gây mê, diễn biến ca mổ và đánh giá của đội ngũ điều trị, không phải mốc giờ mẹ cần tự cố gắng đạt được.

Nếu tình trạng sức khỏe ổn định, người mẹ có thể bắt đầu tập ngồi, đứng và di chuyển nhẹ nhàng ngay trong ngày đầu tiên sau ca phẫu thuật.
Trước lần đầu xuống giường, nhân viên y tế cần kiểm tra mức tỉnh táo, huyết áp, tình trạng chảy máu, khả năng chịu đau và sự hồi phục cảm giác, sức cơ ở chân. Mẹ còn tê yếu chân, choáng hoặc có biến chứng cần kế hoạch vận động riêng. Việc rút ống thông tiểu được thực hiện theo quy trình của bệnh viện, không phải điều kiện bắt buộc trước mọi lần tập đi. Mẹ cần để nhân viên y tế sắp xếp đường truyền và ống thông khi di chuyển.
| Tình trạng của mẹ | Cách tiếp cận vận động |
|---|---|
| Mẹ đã ổn định và được cho phép rời giường | Nhân viên y tế hỗ trợ lần đầu, kiểm tra khả năng ngồi và đứng trước khi đi. |
| Mẹ còn tê yếu chân, chóng mặt hoặc có biến chứng | Mẹ báo nhân viên y tế và chờ được đánh giá, không tự thử để kịp mốc giờ. |
| Mẹ đã đi quãng ngắn an toàn | Mẹ tăng vận động từ từ theo khả năng, với thời gian nghỉ xen kẽ. |
2. Lợi ích của việc tập đi sớm sau sinh mổ
Tập đi sớm, đúng mức sau sinh mổ là một phần của kế hoạch hồi phục, giúp mẹ hạn chế nằm bất động kéo dài và dần chủ động trong sinh hoạt. Những lợi ích thiết thực gồm:
- Hỗ trợ tuần hoàn và giảm nguy cơ huyết khối: Khi mẹ đi lại, các cơ ở chân co bóp giúp máu lưu thông tốt hơn. Mẹ vẫn cần dùng thuốc hoặc mang vớ dự phòng huyết khối nếu được chỉ định, vì vận động không thay thế các biện pháp này.
- Hỗ trợ hoạt động tiêu hóa: Vận động nhẹ có thể góp phần giúp chức năng ruột hồi phục và giảm cảm giác chướng bụng sau mổ. Tuy nhiên, không nên xem việc đi bộ là biện pháp bảo đảm phòng ngừa dính ruột.
- Giúp mẹ dần tự chủ trong sinh hoạt: Từ việc ngồi dậy, đứng vững đến đi những đoạn ngắn, mẹ có thể từng bước lấy lại khả năng tự chăm sóc và giảm cảm giác cứng mỏi do nằm lâu.
3. Cách ngồi dậy sau sinh mổ
Khi chuyển từ nằm sang ngồi, mẹ nên xoay người qua một bên rồi phối hợp đưa chân xuống và chống tay nâng thân. Cách này giúp hạn chế gồng bụng bật dậy trực tiếp. Ba bước dưới đây mô tả từng phần của động tác, trong đó việc hạ chân và nâng người cần phối hợp nhẹ nhàng. Những lần đầu, mẹ nên được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp.
3.1. Xoay người sang tư thế nằm nghiêng
Từ tư thế nằm ngửa, mẹ co nhẹ hai đầu gối trong mức dễ chịu, hai bàn chân đặt trên mặt nệm. Sau đó, mẹ từ từ nghiêng người về phía thuận tiện để xuống giường, để vai và hông xoay cùng hướng, tránh vặn xoắn vùng bụng và thắt lưng.
Nếu giường có thanh vịn phù hợp, mẹ có thể sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người hỗ trợ nên giúp mẹ kiểm soát chuyển động, không kéo giật hai tay để dựng mẹ ngồi dậy.
3.2. Đưa chân qua mép giường
Khi đã nằm nghiêng gần mép giường, mẹ từ từ đưa hai cẳng chân ra ngoài, đồng thời chuẩn bị chống tay nâng phần thân trên. Mẹ cần phối hợp hai động tác này nhịp nhàng, không thả chân rơi đột ngột rồi mới cố nâng người.
Giường nên được điều chỉnh để hai bàn chân của mẹ có điểm tựa vững khi ngồi. Nếu chân còn tê yếu hoặc mẹ khó kiểm soát động tác, nhân viên y tế cần hỗ trợ trước khi mẹ tiếp tục chuyển tư thế.
3.3. Chống tay nâng người lên ngồi
Mẹ dùng khuỷu tay phía dưới và bàn tay phía trên chống lên mặt giường để từ từ đẩy thân lên ngồi, phối hợp với việc hạ chân xuống. Trong lúc thực hiện, mẹ thở đều, tránh nín thở hoặc gồng bụng bật người dậy. Khi đã ngồi vững, mẹ dừng lại một lúc để kiểm tra xem có chóng mặt, buồn nôn hoặc đau tăng không trước khi đứng.
Khi nằm trở lại, mẹ thực hiện theo chiều ngược lại: hạ thân về tư thế nằm nghiêng, đồng thời đưa hai chân lên giường rồi xoay người nhẹ nhàng. Nếu chưa tự thực hiện được, mẹ nên gọi người hỗ trợ thay vì cố xoay trở khi đang đau hoặc mất thăng bằng.

Cách ngồi dậy an toàn cho mẹ sau sinh mổ
4. Tư thế ngồi sau sinh mổ
Mẹ sau sinh mổ nên chọn ghế chắc chắn, có tựa lưng và độ cao giúp hai bàn chân đặt vững trên sàn. Khi ngồi, mẹ giữ lưng trong tư thế thoải mái, thả lỏng vai và có thể kê một chiếc gối nhỏ sau thắt lưng. Mẹ tránh cúi gập người kéo dài hoặc chọn ghế quá thấp, quá lún vì sẽ khó đứng lên hơn.
Khi cho bé bú, mẹ có thể kê gối đỡ để bé không đè trực tiếp lên vùng vết mổ và mẹ không phải liên tục cúi xuống. Gia đình nên đưa bé cho mẹ khi mẹ đã ngồi ổn định. Một chiếc gối mềm cũng có thể giúp mẹ nâng đỡ nhẹ vùng bụng khi ho hoặc hắt hơi. Mẹ nên thay đổi tư thế khi thấy mỏi, không cố ngồi lâu chỉ để đạt một khoảng thời gian nhất định.
5. Cách tập đi sau sinh mổ
Mẹ nên bắt đầu tập đi bằng những di chuyển đơn giản trên nền phẳng, khô và không có vật cản. Gia đình cần chuẩn bị giày hoặc dép bám chân, chống trượt và quần áo rộng rãi để mẹ cử động dễ dàng. Các bước dưới đây cần được điều chỉnh theo khả năng thực tế của mẹ.
5.1. Đứng dậy có người hỗ trợ
Trong lần đầu rời giường, mẹ cần có nhân viên y tế hỗ trợ. Sau khi ngồi ổn định ở mép giường và không choáng, mẹ đặt hai bàn chân vững trên sàn, hơi nghiêng thân về trước trong mức dễ chịu rồi phối hợp lực tay và chân để đứng lên từ từ. Mẹ chỉ vịn vào điểm tựa chắc chắn được hướng dẫn, tránh kéo người bằng tay hoặc vai người nhà.
Khi đã đứng lên, mẹ dừng lại để kiểm tra chân có vững và cơ thể có chóng mặt không trước khi bước. Nếu mẹ choáng, chân khuỵu hoặc đau nhiều, người hỗ trợ cần giúp mẹ ngồi hoặc nằm lại an toàn và báo nhân viên y tế. Những lần sau, người nhà có thể dìu mẹ theo cách đã được hướng dẫn.

Người mẹ sau sinh nên nhờ người thân hỗ trợ khi thực hiện động tác đứng dậy.
5.2. Đi những bước ngắn ban đầu
Sau khi đứng vững, mẹ bắt đầu bước từng bước ngắn, chậm rãi với người hỗ trợ đi bên cạnh. Mẹ hướng mắt về phía trước, thả lỏng vai và nâng dần thân về tư thế thẳng tự nhiên trong mức dễ chịu. Mẹ không cần cố ưỡn người khi đau, nhưng cũng tránh khom gập sâu kéo dài vì sợ căng vết mổ.
Quãng đường đầu tiên có thể chỉ là vài bước quanh giường hoặc trong phòng theo hướng dẫn. Mẹ nên quay lại nghỉ trước khi quá mệt. Trong lúc mới tập đi và kiểm tra thăng bằng, mẹ không bế bé hoặc mang đồ. Việc đi xa hơn, chẳng hạn tới nhà vệ sinh, chỉ nên thực hiện khi mẹ đủ vững và được xác nhận phù hợp.
5.3. Tăng dần quãng đường đi bộ
Mẹ có thể tăng dần quãng đường khi đã đi vững và mức vận động trước đó không khiến đau hoặc mệt tăng kéo dài. Mỗi lần đi nên ngắn, có nghỉ xen kẽ và có thể lặp lại trong ngày theo sức. Nếu chỉ đi được một đoạn ngắn, mẹ không cần cố kéo dài để đủ số phút hoặc số lần như người khác.
Sau khi xuất viện, mẹ tiếp tục đi lại nhẹ nhàng trong nhà và tăng dần thời gian theo hướng dẫn. Khi đi đã dễ chịu hơn, mẹ có thể thử quãng đường dài hơn trên mặt phẳng rồi đánh giá lại mức đau, mệt sau đó. Việc tập đi để sinh hoạt khác với quay lại tập thể dục, nên các bài tập cường độ cao hơn cần được cân nhắc riêng.
6. Lưu ý khi tập đi sau sinh mổ
Tập đi sau sinh mổ cần đi cùng kiểm soát đau, nghỉ ngơi và sự hỗ trợ của gia đình. Mẹ nên giữ lối đi thông thoáng, mang giày dép chống trượt và tránh mang theo đồ khi đang tập. Gia đình có thể bố trí vật dụng thường dùng trong tầm với để mẹ không phải liên tục cúi hoặc di chuyển xa.
6.1. Kiểm soát cơn đau trước khi vận động
Cơn đau vết mổ cần được kiểm soát đủ để mẹ thay đổi tư thế và vận động nhẹ nhàng. Mẹ nên dùng thuốc đúng đơn và báo bác sĩ hoặc nữ hộ sinh nếu vẫn đau nhiều, buồn ngủ hoặc chóng mặt sau khi dùng thuốc. Nếu cần sắp xếp thời điểm dùng thuốc trước khi tập đi, mẹ nên trao đổi với đội ngũ điều trị thay vì tự áp dụng một khoảng thời gian chung.
Mẹ không cần cố chịu đau hoặc tự tăng liều thuốc để đi được xa hơn. Cơn đau đột ngột, dữ dội, tăng dần hoặc khiến mẹ không thể cử động cần được đánh giá, thay vì chỉ xem là biểu hiện thông thường khi mới tập đi.
6.2. Tránh mang vác nặng
Mẹ cần tránh nâng vật nặng hơn em bé trong giai đoạn đầu theo hướng dẫn xuất viện, thường khoảng 6 tuần hoặc lâu hơn tùy khả năng hồi phục. Gia đình nên hỗ trợ mẹ xách túi đồ lớn, bê xô nước, di chuyển xe nôi hoặc bế trẻ lớn. Mẹ tránh cúi với đồ ở dưới sàn rồi đứng lên đột ngột.
Việc bế bé cũng cần thực hiện khi mẹ đã vững và thấy thoải mái. Gia đình có thể đưa bé cho mẹ khi mẹ đang ngồi, thay vì để mẹ vừa đứng dậy vừa ôm bé. Khi đi cầu thang hoặc còn cần người dìu, mẹ nên nhờ người khác bế bé.
6.3. Nghỉ ngơi khi cơ thể mệt
Mẹ nên dừng lại nghỉ khi thấy mỏi, tăng cảm giác căng tức hoặc chưa đủ sức tiếp tục. Sau khi nghỉ, mẹ có thể điều chỉnh quãng đường và thời gian cho lần đi tiếp theo. Mục tiêu là vận động nhẹ phù hợp, không cố hoàn thành một chỉ tiêu tập luyện.
Khó thở bất thường, đau ngực, choáng kéo dài hoặc chảy máu nhiều không nên được coi đơn thuần là do tập quá sức. Khi có những dấu hiệu này, mẹ cần dừng tập và được hỗ trợ y tế theo mức độ khẩn cấp ở phần dưới, không chỉ nghỉ rồi chờ tới ngày hôm sau.
7. Dấu hiệu bất thường khi tập đi cần đi khám
Mẹ có thể cảm thấy căng tức nhẹ quanh vùng mổ khi chuyển tư thế trong những ngày đầu. Tuy nhiên, triệu chứng xuất hiện đột ngột, tăng dần hoặc kèm dấu hiệu toàn thân cần được chú ý. Mẹ nên dừng tập và nhờ hỗ trợ nếu gặp các biểu hiện sau.
Chảy máu âm đạo tăng rõ, có cục máu lớn hoặc làm ướt đẫm ít nhất một băng vệ sinh trong một giờ cũng cần được đánh giá ngay. Nếu máu ra đột ngột nhiều hoặc kèm chóng mặt, ngất, tim đập nhanh, gia đình cần gọi cấp cứu, không tự quy cho việc đi lại nhiều.
7.1. Chóng mặt hoặc ngất
Nếu chóng mặt khi ngồi dậy hoặc đứng lên, mẹ cần ngừng bước, nhờ người hỗ trợ ngồi hoặc nằm lại ở vị trí an toàn và báo nhân viên y tế. Mẹ không cố đi tiếp, tự vào nhà tắm hoặc bế bé khi chưa ổn định.
Tình trạng choáng kéo dài, tái diễn hoặc ngất cần được đánh giá ngay vì có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân. Nếu mẹ ngất, khó đánh thức hoặc có chóng mặt kèm đau ngực, khó thở hay ra máu nhiều, gia đình cần gọi cấp cứu ngay.

Nếu cảm giác chóng mặt kéo dài khi ngồi dậy, đứng lên hoặc xuất hiện ngất xỉu, mẹ cần đến gặp cơ sở y tế để kiểm tra ngay.
7.2. Một chân sưng hoặc đau
Một bên chân hoặc đùi sưng rõ hơn bên còn lại, kèm đau, nóng hoặc đỏ có thể là dấu hiệu huyết khối tĩnh mạch sâu. Mẹ cần ngừng tập và được đánh giá y tế khẩn, không tự xoa bóp vùng chân đang sưng đau hoặc cố đi thêm để chân bớt khó chịu.
Nếu triệu chứng ở chân xuất hiện cùng đau ngực, khó thở hoặc choáng ngất, gia đình cần gọi cấp cứu ngay.
7.3. Đau ngực hoặc khó thở
Đau ngực hoặc khó thở đột ngột sau sinh là dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay, kể cả khi mẹ chỉ mới bước đi vài bước. Gia đình không nên chờ xem nghỉ một lúc có hết hay không và không để mẹ tự lái xe đến bệnh viện.
Khi gọi hỗ trợ, người nhà nên nói rõ mẹ vừa sinh mổ, thời điểm bắt đầu triệu chứng và các biểu hiện đi kèm. Việc thăm khám cần được thực hiện kịp thời để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.
7.4. Vết mổ có dấu hiệu bất thường
Vết mổ chảy máu mới, rỉ dịch vàng đục hoặc có mùi hôi, vùng da quanh đường khâu sưng nóng đỏ lan rộng, đau tăng hoặc có dấu hiệu hở cần được cơ sở điều trị kiểm tra sớm. Nếu mẹ sốt từ 38°C trở lên hoặc cảm thấy không khỏe, mẹ cũng cần báo ngay cho nhân viên y tế.
8. Câu hỏi thường gặp về tập đi sau sinh mổ
Bên cạnh kỹ thuật di chuyển, nhiều mẹ còn lo việc đi lại ảnh hưởng đến đường khâu hoặc chưa biết có thể dùng cầu thang khi về nhà hay không. Mẹ có thể tham khảo các giải đáp dưới đây và ưu tiên hướng dẫn riêng của cơ sở điều trị.
8.1. Đi lại có làm bung vết mổ không?
Đi bộ nhẹ nhàng khi đã được phép và ngồi dậy đúng cách là một phần của quá trình hồi phục sau sinh mổ. Mẹ không cần nằm bất động chỉ vì lo bung đường khâu. Tuy nhiên, việc đã đi lại được không có nghĩa vết mổ đã hồi phục hoàn toàn hoặc mẹ có thể mang vác nặng. Mẹ nên tăng vận động từ từ và liên hệ cơ sở điều trị nếu thấy đau tăng, chảy máu hoặc dấu hiệu hở vết mổ.
8.2. Sau sinh mổ có thể leo cầu thang không?
Mẹ sau sinh mổ có thể sử dụng cầu thang khi đã đi vững, không chóng mặt và không có chỉ định hạn chế riêng. Trước khi xuất viện, mẹ nên trao đổi về điều kiện nhà ở để được hướng dẫn phù hợp. Khi lên xuống, mẹ đi chậm từng bậc, vịn chắc lan can và nhờ người nhà hỗ trợ nếu cần.
Gia đình nên nhờ người khác bế bé, mang đồ và bố trí những vật dụng thường dùng cùng một tầng để mẹ không phải lên xuống nhiều lần. Nếu mẹ còn yếu chân, đau nhiều hoặc thấy không vững, mẹ không nên tự thử cầu thang.
Kết luận
Tập đi sau sinh mổ nên bắt đầu khi mẹ đủ điều kiện và có nhân viên y tế hỗ trợ trong lần đầu. Mẹ hãy thực hiện từng bước từ xoay người, ngồi vững đến đứng lên, đi quãng ngắn rồi tăng dần theo khả năng. Việc nghỉ xen kẽ và nhận biết dấu hiệu bất thường sẽ giúp mẹ điều chỉnh mức vận động phù hợp trong quá trình hồi phục.
Sau khi về nhà, sự hỗ trợ từ gia đình giúp mẹ có thêm thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc bản thân. Nếu mẹ muốn tìm người đồng hành trong giai đoạn này, gia đình có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc mẹ sau sinh tại nhà của Care With Love và trao đổi về tình trạng sau mổ để được tư vấn chương trình phù hợp.
Tác giả
Trần Thảo Vi
Founder & CEO
Co-founder Care With Love & HLV Yoga Quốc Tế
- Tốt nghiệp thủ khoa Học Viện Hành Chính Quốc Gia, Tốt nghiệp MBA loại ưu Université du Québec à Montréal (UQAM) – Canada.-
- HLV Yoga Quốc tế: World Yoga Alliance, Sivananda Yoga Ve-danta Center
- Chuyên gia massage: NBCTMB – National Certification Board for Therapeutic Massage and Bodywork, IAIM – International
- Association of Infant Massage, APSWC – Asia Pacific Spa Wellness Coalition
- Là bà mẹ 4 con, trải qua nhiều lần sinh nở, hơn ai hết Vi cảm nhận được niềm vui, sự vất vả của người mẹ.
Bài viết liên quan
Xem tất cảCần hỗ trợ trực tiếp cho mẹ và bé?
Đặt lịch tư vấn miễn phí với chuyên viên Care With Love — chúng tôi sẽ lắng nghe và đồng hành cùng mẹ.








